Petković, Sofija

Link to this page

Authority KeyName Variants
aa6d4246-bb5f-4c88-8339-799e5cb52cec
  • Petković, Sofija (22)
Projects

Author's Bibliography

Ranosrednjovekovna sahrana žene i lisice na nekropoli Slog u Ravni (Timacum Minus) u istočnoj Srbiji

Petković, Sofija; Petković, Sofija; Gojković, Dragica; Bulatović, Jelena

(Arheološki institut, Beograd, 2020)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Petković, Sofija
AU  - Gojković, Dragica
AU  - Bulatović, Jelena
PY  - 2020
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/339
AB  - Na istočnim padinama brda Slog u Ravni, oko 400 m zapadno od rimskog utvrđenja Timacum Minus, u periodu između 1994. i 1996. i između 2013. i 2015. godine, na višeslojnoj nekropoli sprovedena su arheološka istraživanja. Dva glavna horizonta korišćenja nekropole hronološki su opredeljena u kasnorimski i ranosrednjovekovni period. Kasnorimska nekropola sa tri faze datovana je u period od sredine 4. do sredine 5. veka, dok je za ranosrednjovekovnu nekropolu, na osnovu novih arheoloških iskopavanja, utvrđeno da je imala dve faze: raniju - datovanu u period 8-9. veka, i kasniju - od kraja 9. do početka 11. veka. Tokom iskopavanja 2014. godine, u starijem ranosrednjovekovnom horizontu nekropole otkriven je jedan zanimljiv grob (G 159), koji predstavlja jedinstven nalaz na čitavoj nekropoli. Žena u ovom grobu (G 159) bila je sahranjena u jednostavnoj ovalnoj raki, na leđima i s rukama ispruženim pored tela. Grob je bio orijentisan u pravcu zapad-istok, sa devijacijom manjom od 5º ka jugu. Ceo skelet žene bio je slabo očuvan - neke kosti su bile dislocirane, a neke su nedostajale. Posebno zanimljiv nalaz jeste skelet životinje koji je pronađen zapadno od ženine glave, u savijenom položaju, tako što je glava životinje bila naslonjena na levu stranu glave žene. Žena je bila sahranjena sa brojnim grobnim prilozima, na osnovu kojih je TA sahrana opredeljena u period 8-9. veka. Antropološka analiza je pokazala da je žena u trenutku smrti imala između 40 i 45 godina. Uočene patološke promene na njenim kostima svedoče da je patila od osteoartritisa. Te osteoartričine lezije, zajedno sa naglašenim pripojima mišića, upućuju na to da se tokom života bavila teškim fizičkim aktivnostima. Ante-mortem gubitak svih zuba iz njene donje vilice predstavlja veoma zanimljivu i još uvek nerazjašnjenu pojavu. S jedne strane, moguće je da je to stanje posledica nekog dentalnog oboljenja, dok je, s druge, možda i rezultat mutilacije - namernog sakaćenja pokojnice. Međutim, ovo tumačenje treba uzeti sa dozom rezerve budući da adekvatne analogije takve prakse još nisu pronađene. Arheozoološka analiza je pokazala da skelet životinje sahranjene u grobu sa ženom pripada odrasloj lisici, staroj između dve i četiri godine. Budući da se izračunata visina grebena ove jedinke od 41,3 cm nalazi u gornjem opsegu visina grebena lisica, može se pretpostaviti da skelet pripada mužjaku lisice, a nepostojanje tragova glodanja i raspadanja na skeletnim ostacima ukazuje na to da je životinja pohranjena brzo posle smrti. Ako se ima u vidu položaj lisice i njeno mesto u grobu u odnosu na sahranjenu ženu, može se zaključiti da se radi o istovremenom događaju, to jest sahrani. Na osnovu svih podataka kao i detaljne arheološke, antropološke i arheozoološke analize groba 159 (G 159) na nekropoli Slog u Ravni, može se zaključiti sledeće: da je ova sredovečna žena bila istaknutog društvenog statusa u ranosrednjovekovnom naselju u Ravni, da je imala antemortem gubitak svih zuba iz donje vilice (mutilacija ?), da je bila sahranjena sa odraslim mužjakom lisice, s kojim je verovatno imala neku posebnu vrstu veze, i da se ova pogrebna praksa možda može povezati sa šamanizmom. Jedina analogija za takvu pogrebnu praksu kod nas do sada je zabeležena na avarskoj nekropoli Pionirska ulica - Bečej (grob 16) u Vojvodini i datuje se u ranoavarski period. Sahrana u grobu 159 sa nekropole Slog mlađa je jedno stoleće i ukazuje na moguće uticaje stepsko-nomadskih zajednica, pre svega Bugara.
AB  - On the Eastern slope of Slog Hill in Ravna, some 400 m to the West of the Roman fortification of Timacum Minus, a multilayered necropolis was investigated from 1994 to 1996 and from 2013 to 2015. There are two main horizons of the necropolis - Late Roman and Early Medieval. The late Roman necropolis has three phases dated from the middle of the 4th to the middle of the 5th century. The early medieval necropolis, according to the new excavations, has two phases, the earlier dated to the 8th - 9th centuries and the later from the end of the 9th to the beginning of the 11th century. An interesting grave (G 159), belonging to the earlier medieval phase of necropolis, was discovered in 2014. It is a unique burial of a woman and a fox, which has its only analogy in a disturbed woman and fox grave (grave 16) at the early Avar necropolis in Bečej. The burial with a fox could be interpreted in two ways - that the animal has a cult - ritual - magic meaning or that the fox was a pet of the deceased.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Ranosrednjovekovna sahrana žene i lisice na nekropoli Slog u Ravni (Timacum Minus) u istočnoj Srbiji
T1  - Early medieval burial of woman and fox at the Slog necropolis in Ravna (Timacum Minus) in Eastern Serbia
EP  - 255
IS  - 70
SP  - 239
DO  - 10.2298/STA2070239P
UR  - conv_479
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Petković, Sofija and Gojković, Dragica and Bulatović, Jelena",
year = "2020",
abstract = "Na istočnim padinama brda Slog u Ravni, oko 400 m zapadno od rimskog utvrđenja Timacum Minus, u periodu između 1994. i 1996. i između 2013. i 2015. godine, na višeslojnoj nekropoli sprovedena su arheološka istraživanja. Dva glavna horizonta korišćenja nekropole hronološki su opredeljena u kasnorimski i ranosrednjovekovni period. Kasnorimska nekropola sa tri faze datovana je u period od sredine 4. do sredine 5. veka, dok je za ranosrednjovekovnu nekropolu, na osnovu novih arheoloških iskopavanja, utvrđeno da je imala dve faze: raniju - datovanu u period 8-9. veka, i kasniju - od kraja 9. do početka 11. veka. Tokom iskopavanja 2014. godine, u starijem ranosrednjovekovnom horizontu nekropole otkriven je jedan zanimljiv grob (G 159), koji predstavlja jedinstven nalaz na čitavoj nekropoli. Žena u ovom grobu (G 159) bila je sahranjena u jednostavnoj ovalnoj raki, na leđima i s rukama ispruženim pored tela. Grob je bio orijentisan u pravcu zapad-istok, sa devijacijom manjom od 5º ka jugu. Ceo skelet žene bio je slabo očuvan - neke kosti su bile dislocirane, a neke su nedostajale. Posebno zanimljiv nalaz jeste skelet životinje koji je pronađen zapadno od ženine glave, u savijenom položaju, tako što je glava životinje bila naslonjena na levu stranu glave žene. Žena je bila sahranjena sa brojnim grobnim prilozima, na osnovu kojih je TA sahrana opredeljena u period 8-9. veka. Antropološka analiza je pokazala da je žena u trenutku smrti imala između 40 i 45 godina. Uočene patološke promene na njenim kostima svedoče da je patila od osteoartritisa. Te osteoartričine lezije, zajedno sa naglašenim pripojima mišića, upućuju na to da se tokom života bavila teškim fizičkim aktivnostima. Ante-mortem gubitak svih zuba iz njene donje vilice predstavlja veoma zanimljivu i još uvek nerazjašnjenu pojavu. S jedne strane, moguće je da je to stanje posledica nekog dentalnog oboljenja, dok je, s druge, možda i rezultat mutilacije - namernog sakaćenja pokojnice. Međutim, ovo tumačenje treba uzeti sa dozom rezerve budući da adekvatne analogije takve prakse još nisu pronađene. Arheozoološka analiza je pokazala da skelet životinje sahranjene u grobu sa ženom pripada odrasloj lisici, staroj između dve i četiri godine. Budući da se izračunata visina grebena ove jedinke od 41,3 cm nalazi u gornjem opsegu visina grebena lisica, može se pretpostaviti da skelet pripada mužjaku lisice, a nepostojanje tragova glodanja i raspadanja na skeletnim ostacima ukazuje na to da je životinja pohranjena brzo posle smrti. Ako se ima u vidu položaj lisice i njeno mesto u grobu u odnosu na sahranjenu ženu, može se zaključiti da se radi o istovremenom događaju, to jest sahrani. Na osnovu svih podataka kao i detaljne arheološke, antropološke i arheozoološke analize groba 159 (G 159) na nekropoli Slog u Ravni, može se zaključiti sledeće: da je ova sredovečna žena bila istaknutog društvenog statusa u ranosrednjovekovnom naselju u Ravni, da je imala antemortem gubitak svih zuba iz donje vilice (mutilacija ?), da je bila sahranjena sa odraslim mužjakom lisice, s kojim je verovatno imala neku posebnu vrstu veze, i da se ova pogrebna praksa možda može povezati sa šamanizmom. Jedina analogija za takvu pogrebnu praksu kod nas do sada je zabeležena na avarskoj nekropoli Pionirska ulica - Bečej (grob 16) u Vojvodini i datuje se u ranoavarski period. Sahrana u grobu 159 sa nekropole Slog mlađa je jedno stoleće i ukazuje na moguće uticaje stepsko-nomadskih zajednica, pre svega Bugara., On the Eastern slope of Slog Hill in Ravna, some 400 m to the West of the Roman fortification of Timacum Minus, a multilayered necropolis was investigated from 1994 to 1996 and from 2013 to 2015. There are two main horizons of the necropolis - Late Roman and Early Medieval. The late Roman necropolis has three phases dated from the middle of the 4th to the middle of the 5th century. The early medieval necropolis, according to the new excavations, has two phases, the earlier dated to the 8th - 9th centuries and the later from the end of the 9th to the beginning of the 11th century. An interesting grave (G 159), belonging to the earlier medieval phase of necropolis, was discovered in 2014. It is a unique burial of a woman and a fox, which has its only analogy in a disturbed woman and fox grave (grave 16) at the early Avar necropolis in Bečej. The burial with a fox could be interpreted in two ways - that the animal has a cult - ritual - magic meaning or that the fox was a pet of the deceased.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Ranosrednjovekovna sahrana žene i lisice na nekropoli Slog u Ravni (Timacum Minus) u istočnoj Srbiji, Early medieval burial of woman and fox at the Slog necropolis in Ravna (Timacum Minus) in Eastern Serbia",
pages = "255-239",
number = "70",
doi = "10.2298/STA2070239P",
url = "conv_479"
}
Petković, S., Petković, S., Gojković, D.,& Bulatović, J.. (2020). Ranosrednjovekovna sahrana žene i lisice na nekropoli Slog u Ravni (Timacum Minus) u istočnoj Srbiji. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(70), 239-255.
https://doi.org/10.2298/STA2070239P
conv_479
Petković S, Petković S, Gojković D, Bulatović J. Ranosrednjovekovna sahrana žene i lisice na nekropoli Slog u Ravni (Timacum Minus) u istočnoj Srbiji. in Starinar. 2020;(70):239-255.
doi:10.2298/STA2070239P
conv_479 .
Petković, Sofija, Petković, Sofija, Gojković, Dragica, Bulatović, Jelena, "Ranosrednjovekovna sahrana žene i lisice na nekropoli Slog u Ravni (Timacum Minus) u istočnoj Srbiji" in Starinar, no. 70 (2020):239-255,
https://doi.org/10.2298/STA2070239P .,
conv_479 .

Fibulae and the Roman Army on the Danube in Moesia Superior

Petković, Sofija

(Belgrade : Institute of Archaeology, 2018)

TY  - CHAP
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2018
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/396
AB  - During the Roman period, fibulae, beside their primary function of fastening clothes,
also functioned as jewellery and status symbols and, hence, were richly and diversely
decorated. For this reason, the fibula exposed on the right shoulder, fastening a military
cape sagum, pallium or paludamentum, could denote the military unit, rank
or a kind of a decoration in the Roman army. The military fibulae from the Danube
Limes of Upper Moesia (later Limes of the provinces of Moesia Prima and Dacia
Ripensis) also have traits related to this region, specifically: the military character
of this border province is reflected in the number and variety of types of military
fibulae, most of these types were produced locally, while some also originated from
the Danube Limes of Moesia Superior. The local production, intended for the army,
began as early as the 2nd century and continued until the end of Antiquity, that is,
until the first quarter/middle of the 7th century. Consequently, half a millennium of
production of military fibulae in the lower Danube basin left a rich archaeological
heritage in the area of present-day Serbia.
PB  - Belgrade : Institute of Archaeology
T2  - Vivere Militare Est : From Populus to Emperors - Living on the Frontier
T1  - Fibulae and the Roman Army on the Danube in Moesia Superior
EP  - 131
SP  - 65
VL  - 1
ER  - 
@inbook{
author = "Petković, Sofija",
year = "2018",
abstract = "During the Roman period, fibulae, beside their primary function of fastening clothes,
also functioned as jewellery and status symbols and, hence, were richly and diversely
decorated. For this reason, the fibula exposed on the right shoulder, fastening a military
cape sagum, pallium or paludamentum, could denote the military unit, rank
or a kind of a decoration in the Roman army. The military fibulae from the Danube
Limes of Upper Moesia (later Limes of the provinces of Moesia Prima and Dacia
Ripensis) also have traits related to this region, specifically: the military character
of this border province is reflected in the number and variety of types of military
fibulae, most of these types were produced locally, while some also originated from
the Danube Limes of Moesia Superior. The local production, intended for the army,
began as early as the 2nd century and continued until the end of Antiquity, that is,
until the first quarter/middle of the 7th century. Consequently, half a millennium of
production of military fibulae in the lower Danube basin left a rich archaeological
heritage in the area of present-day Serbia.",
publisher = "Belgrade : Institute of Archaeology",
journal = "Vivere Militare Est : From Populus to Emperors - Living on the Frontier",
booktitle = "Fibulae and the Roman Army on the Danube in Moesia Superior",
pages = "131-65",
volume = "1"
}
Petković, S.. (2018). Fibulae and the Roman Army on the Danube in Moesia Superior. in Vivere Militare Est : From Populus to Emperors - Living on the Frontier
Belgrade : Institute of Archaeology., 1, 65-131.
Petković S. Fibulae and the Roman Army on the Danube in Moesia Superior. in Vivere Militare Est : From Populus to Emperors - Living on the Frontier. 2018;1:65-131..
Petković, Sofija, "Fibulae and the Roman Army on the Danube in Moesia Superior" in Vivere Militare Est : From Populus to Emperors - Living on the Frontier, 1 (2018):65-131.

A portrait oil lamp from Pontes: Possible interpretations and meanings within early Byzantine visual culture

Petković, Sofija; Tapavički-Ilić, Milica; Anđelković-Grašar, Jelena

(Arheološki institut, Beograd, 2015)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Tapavički-Ilić, Milica
AU  - Anđelković-Grašar, Jelena
PY  - 2015
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/229
AB  - The subject of this paper is a fragmented oil-lamp, discovered at Pontes
   (east Serbia) dated to the 6th century, whose handle ending is shaped as a
   woman’s head. The question posed in this paper is whether the image of this
   woman could be identified as a portrait of some particular person or if it is
   just as a pictorial sign with some complicated symbolic meaning. The
   suggested identification alludes to the image of some of the empresses from
   the second half of the 6th century.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - A portrait oil lamp from Pontes: Possible interpretations and meanings within early Byzantine visual culture
EP  - 89
IS  - 65
SP  - 79
DO  - 10.2298/STA1565079P
UR  - conv_663
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Tapavički-Ilić, Milica and Anđelković-Grašar, Jelena",
year = "2015",
abstract = "The subject of this paper is a fragmented oil-lamp, discovered at Pontes
   (east Serbia) dated to the 6th century, whose handle ending is shaped as a
   woman’s head. The question posed in this paper is whether the image of this
   woman could be identified as a portrait of some particular person or if it is
   just as a pictorial sign with some complicated symbolic meaning. The
   suggested identification alludes to the image of some of the empresses from
   the second half of the 6th century.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "A portrait oil lamp from Pontes: Possible interpretations and meanings within early Byzantine visual culture",
pages = "89-79",
number = "65",
doi = "10.2298/STA1565079P",
url = "conv_663"
}
Petković, S., Tapavički-Ilić, M.,& Anđelković-Grašar, J.. (2015). A portrait oil lamp from Pontes: Possible interpretations and meanings within early Byzantine visual culture. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(65), 79-89.
https://doi.org/10.2298/STA1565079P
conv_663
Petković S, Tapavički-Ilić M, Anđelković-Grašar J. A portrait oil lamp from Pontes: Possible interpretations and meanings within early Byzantine visual culture. in Starinar. 2015;(65):79-89.
doi:10.2298/STA1565079P
conv_663 .
Petković, Sofija, Tapavički-Ilić, Milica, Anđelković-Grašar, Jelena, "A portrait oil lamp from Pontes: Possible interpretations and meanings within early Byzantine visual culture" in Starinar, no. 65 (2015):79-89,
https://doi.org/10.2298/STA1565079P .,
conv_663 .
1

Military graves from the Late Roman necropolis at slog in Ravna (Timacum Minus)

Petković, Sofija; Miladinović-Radmilović, Nataša

(Arheološki institut, Beograd, 2014)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Miladinović-Radmilović, Nataša
PY  - 2014
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/214
AB  - The necropolises of the Roman fortification and settlement Timacum Minus, in
   the village of Ravna, near Knjaževac, were partially explored by systematical
   and rescue archaeological excavations. The most extensively explored was the
   part of the Late Roman necropolis on the eastern slope of the Slog hill,
   about 400m west of the fortification, where 80 graves from this period have
   been investigated. The analysis of the human osteological material, and the
   archaeological finds from the aforementioned necropolis, confirmed 17
   military graves, containing adult male individuals with traces of injuries,
   stress markers and pathological changes, characteristic of a military
   population, as well as military equipment and weapons. At the time of the
   formation of the Late Roman necropolis at the site of Slog, during the second
   half of the 4th and the first half of the 5th century, the garrison of the
   Timacum Minus fortification consisted of an equestrian unit of
   pseudocomitatenses Timacenses, a part of the auxiliary formation that secured
   the forts and roads in the Timok region. Among the graves from the three
   phases of the Late Roman necropolis, similarities as well as certain
   differences are apparent, indicating changes in the structure of the civilian
   and military population of Timacum Minus.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Military graves from the Late Roman necropolis at slog in Ravna (Timacum Minus)
EP  - 130
IS  - 64
SP  - 87
DO  - 10.2298/STA1464087P
UR  - conv_701
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Miladinović-Radmilović, Nataša",
year = "2014",
abstract = "The necropolises of the Roman fortification and settlement Timacum Minus, in
   the village of Ravna, near Knjaževac, were partially explored by systematical
   and rescue archaeological excavations. The most extensively explored was the
   part of the Late Roman necropolis on the eastern slope of the Slog hill,
   about 400m west of the fortification, where 80 graves from this period have
   been investigated. The analysis of the human osteological material, and the
   archaeological finds from the aforementioned necropolis, confirmed 17
   military graves, containing adult male individuals with traces of injuries,
   stress markers and pathological changes, characteristic of a military
   population, as well as military equipment and weapons. At the time of the
   formation of the Late Roman necropolis at the site of Slog, during the second
   half of the 4th and the first half of the 5th century, the garrison of the
   Timacum Minus fortification consisted of an equestrian unit of
   pseudocomitatenses Timacenses, a part of the auxiliary formation that secured
   the forts and roads in the Timok region. Among the graves from the three
   phases of the Late Roman necropolis, similarities as well as certain
   differences are apparent, indicating changes in the structure of the civilian
   and military population of Timacum Minus.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Military graves from the Late Roman necropolis at slog in Ravna (Timacum Minus)",
pages = "130-87",
number = "64",
doi = "10.2298/STA1464087P",
url = "conv_701"
}
Petković, S.,& Miladinović-Radmilović, N.. (2014). Military graves from the Late Roman necropolis at slog in Ravna (Timacum Minus). in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(64), 87-130.
https://doi.org/10.2298/STA1464087P
conv_701
Petković S, Miladinović-Radmilović N. Military graves from the Late Roman necropolis at slog in Ravna (Timacum Minus). in Starinar. 2014;(64):87-130.
doi:10.2298/STA1464087P
conv_701 .
Petković, Sofija, Miladinović-Radmilović, Nataša, "Military graves from the Late Roman necropolis at slog in Ravna (Timacum Minus)" in Starinar, no. 64 (2014):87-130,
https://doi.org/10.2298/STA1464087P .,
conv_701 .
3

Votivni spomenik Lucija Petronija Timaka

Petković, Sofija; Ilijić, Bojana

(Arheološki institut, Beograd, 2013)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Ilijić, Bojana
PY  - 2013
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/191
AB  - Prilikom sistematskih arheoloških iskopavanja 1991. godine u utvrđenju Timacum Minus,u selu Ravna kod Knjaževca (istočna Srbija), otkriven je votivni spomenik Jupiteru Paternu, koji posvećuje Lucius Petronius Timachus, veteran VII Klaudijeve legije. Na ovom spomeniku prvi put se pojavljuje kognomen Timachus, najverovatnije izveden iz etnonima Timachi ili hidronima Timachus, koji su zabeleženi u istorijskim izvorima rimskog perioda. Prema reci Timakusu (današnji Timok) nazvani su gornjomezijska utvrđenja i naselja Timacum Maius i Timacum Minus, a možda i čitava geografska oblast sliva ove reke. Votivni spomenik Jupiteru Paternu sekundarno je upotrebljen kao građevinski materijal za adaptaciju građevine u središtu utvrđenja, od istraživača označene kao horreum, u poslednjoj fazi života Timakum Minusa u prvoj polovini V veka. Nakon analize arheološkog konteksta nalaza nadgrobnih i votivnih spomenika iz Ravne korišćenih kao spolije, izdvojena su tri perioda njihove upotrebe od poslednje trećine III do sredine V veka. Upotreba spolija sa starijih nekropola i javnih građevina, pre svega hramova, ukazuje na promene u sastavu stanovništva Timakum Minusa u poznorimskom periodu, koje su prouzrokovane istorijskim događajima: napuštanjem provincije Dakije u vreme cara Aurelijana 272. godine, ishodom Hadrijanopoljske bitke, odnosno pobedom Gota nad vojskom cara Valensa 378. godine i invazijom Atilinih Huna na teritoriju Carstva 441/443. godine.
AB  - During the systematic archaeological excavations in the fortress of Timacum Minus in Ravna near Knja'evac in 1991, a votive altar of Jupiter Paternus, dedicated by Lucius Petronius Timachus, a veteran of the legion VII Claudia, was discovered. The name (cognomen) Timachus was noted for the first time on this monument. It was developed from the ethnonime Timachi, or the hydronime Timachus, known from the historical resources of the Roman period. Timacum Maius and Timacum Minus, the fortifications and settlements in Upper Moesia, were named after the river Timachus (modern Timok), as was, probably, the whole region of the Basin of Timok. The votive altar of Jupiter Paternus was in secondary use as a construction material in the reconstruction of the horreum in the last phase of life in Timacim Minus, in the first half of 5th century A.D. The analysis of the archaeological context of the votive and funeral monuments from Ravna, used as spolia, have distinguished the three periods of their use from the last third of the 3rd century to the middle of the 5th century A.D.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Votivni spomenik Lucija Petronija Timaka
T1  - Votive altar of Lucius Petronius Timachus
EP  - 72
IS  - 63
SP  - 53
DO  - 10.2298/STA1363053P
UR  - conv_684
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Ilijić, Bojana",
year = "2013",
abstract = "Prilikom sistematskih arheoloških iskopavanja 1991. godine u utvrđenju Timacum Minus,u selu Ravna kod Knjaževca (istočna Srbija), otkriven je votivni spomenik Jupiteru Paternu, koji posvećuje Lucius Petronius Timachus, veteran VII Klaudijeve legije. Na ovom spomeniku prvi put se pojavljuje kognomen Timachus, najverovatnije izveden iz etnonima Timachi ili hidronima Timachus, koji su zabeleženi u istorijskim izvorima rimskog perioda. Prema reci Timakusu (današnji Timok) nazvani su gornjomezijska utvrđenja i naselja Timacum Maius i Timacum Minus, a možda i čitava geografska oblast sliva ove reke. Votivni spomenik Jupiteru Paternu sekundarno je upotrebljen kao građevinski materijal za adaptaciju građevine u središtu utvrđenja, od istraživača označene kao horreum, u poslednjoj fazi života Timakum Minusa u prvoj polovini V veka. Nakon analize arheološkog konteksta nalaza nadgrobnih i votivnih spomenika iz Ravne korišćenih kao spolije, izdvojena su tri perioda njihove upotrebe od poslednje trećine III do sredine V veka. Upotreba spolija sa starijih nekropola i javnih građevina, pre svega hramova, ukazuje na promene u sastavu stanovništva Timakum Minusa u poznorimskom periodu, koje su prouzrokovane istorijskim događajima: napuštanjem provincije Dakije u vreme cara Aurelijana 272. godine, ishodom Hadrijanopoljske bitke, odnosno pobedom Gota nad vojskom cara Valensa 378. godine i invazijom Atilinih Huna na teritoriju Carstva 441/443. godine., During the systematic archaeological excavations in the fortress of Timacum Minus in Ravna near Knja'evac in 1991, a votive altar of Jupiter Paternus, dedicated by Lucius Petronius Timachus, a veteran of the legion VII Claudia, was discovered. The name (cognomen) Timachus was noted for the first time on this monument. It was developed from the ethnonime Timachi, or the hydronime Timachus, known from the historical resources of the Roman period. Timacum Maius and Timacum Minus, the fortifications and settlements in Upper Moesia, were named after the river Timachus (modern Timok), as was, probably, the whole region of the Basin of Timok. The votive altar of Jupiter Paternus was in secondary use as a construction material in the reconstruction of the horreum in the last phase of life in Timacim Minus, in the first half of 5th century A.D. The analysis of the archaeological context of the votive and funeral monuments from Ravna, used as spolia, have distinguished the three periods of their use from the last third of the 3rd century to the middle of the 5th century A.D.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Votivni spomenik Lucija Petronija Timaka, Votive altar of Lucius Petronius Timachus",
pages = "72-53",
number = "63",
doi = "10.2298/STA1363053P",
url = "conv_684"
}
Petković, S.,& Ilijić, B.. (2013). Votivni spomenik Lucija Petronija Timaka. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(63), 53-72.
https://doi.org/10.2298/STA1363053P
conv_684
Petković S, Ilijić B. Votivni spomenik Lucija Petronija Timaka. in Starinar. 2013;(63):53-72.
doi:10.2298/STA1363053P
conv_684 .
Petković, Sofija, Ilijić, Bojana, "Votivni spomenik Lucija Petronija Timaka" in Starinar, no. 63 (2013):53-72,
https://doi.org/10.2298/STA1363053P .,
conv_684 .

Arheološka iskopavanja nalazišta Gamzigrad - Romuliana 2007-2008. godine

Petković, Sofija; Kapuran, Aleksandar

(Arheološki institut, Beograd, 2013)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Kapuran, Aleksandar
PY  - 2013
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/177
AB  - U članku su prikazani rezultati sistematskih arheoloških iskopavanja 2007-2008. godine na lokalitetu Gamzigrad - Felix Romuliana u jugoistočnom delu utvrđene carske palate, na Sektoru termi. Nastavljeno je istraživanje kasnoantičkog horizonta života (iz poslednje četvrtine IV i prve polovine V veka) i horizonta izgradnje Galerijeve palate s kraja III - početka IV veka, kao i starijeg rimskog horizonta života, predstavljenog velikom građevinom javnog karaktera iz III veka. Takođe, u jednoj sondi su istraženi praistorijski kulturni slojevi, koji su prethodili rimskom naselju, sve do kulturno-sterilnog sloja, zdravice.
AB  - Systematical archaeological excavations at the site Gamzigrad - Felix Romuliana continued in 2007-2008 in the south-eastern part of the fortified imperial palace, in the section of the thermae according to the plan of archaeological research for this site (2005-2009). In 2007, squares L'XXIV, M'XXIV, M'XXIH and M'XXII, which were investigated in 2005 to the horizon c, dated to the end of the 5th and the beginning of the 6th centuries, were completely excavated to the level of the porch of the earlier fortification of Romuliana (Plan 1). The stratigraphy of the cultural layers in these squares is as follows (Fig. 1): Below horizon c there is a layer of construction rubble mixed with brownish-yellow, clay like, sandy soil, 50-75 cm thick, comprising the finds dated in the last quarter of the 4th-5th centuries, layer D; The level of layer D is horizon d, where a structure destroyed in a conflagration, house 1/07, was discovered in squares M'XXII and M'XXIII. It could be dated, on the basis of the preserved household (pottery, metal and antler items, coins, etc.), from the last quarter of the 4th to the middle of the 5th century; Horizon d 1 is a mortar floor discovered beneath horizon d, which presents the earlier phase of house 1/07; Horizon d 2 is the earliest mortar floor inside the house 1/07, covered with a later mortar floor (horizon d 1) and a levelling layer of yellow sand and gravel, which comprises the finds dating also to the last quarter of the 4th to the middle of the 5th centuries; Layer E, 15-40 cm thick, is below horizon d, comprising dark brown soil with rubble and lenses of soot at the bottom, together with finds dated to the second half of the 4th century; Horizon e is covered with layer E, and spread across all the squares which were investigated to the south and to the east of Galerius' bath, where 8 large postholes, which outlined a space 7 x 3 m large and probably some kind of porch, were found along with two furnaces and two pits; Layer F, about 30 cm thick, is the substructure of horizon e and it comprises crushed stone and pebbles mixed with lime mortar, and in places has a levelling of reddish-brown sand. Finds here were dated to the end of the 3rd and the first half of the 4th centuries; Horizon f is a mortar floor of the later fortification of Felix Romuliana at a level of 184.75 m in the west and 184.55 m in the east (an average level of 184.64 m), which was interrupted by a trench running in an east-west direction along the southern section of squares L'-M'XXIV. The trench was filled with soot, small rubble and reddish-brown sand and comprised a large amount of artifacts, such as pottery and glass fragments, metal and bone items and coins dated to the second half of the 3rd century (Fig. 4). Layer G consists of dark brown and yellowish-brown clay with small rubble and soot. It was a levelling layer above the intense construction rubble from the previous horizon and a substructure of horizon f. This layer comprised archaeological finds dated to the end of the 3rd and the first half of the 4th centuries and to the prehistoric period (Early Iron Age); Horizon g is a mortar floor of the porch of the southern and eastern rampart of the earlier fortification of Romuliana. 4 pillars of the eastern porch (pillars 1-4, discovered in 2004-2005), a corner pillar in an L-shape (pillar 5) and one pillar of the southern porch (pillar 6) have been ascertained. From this level the water and sewage canals were dug (Fig. 5). In squares K'XXII-XXIII a trench, measuring 4 x 2 m, in an east-west direction, was opened which aimed to investigate the layers beneath the Roman horizon g. The stratigraphy in this trench is as follows: - Layer G at a level of about 184.53 m; - Layer H, about 35 cm thick, is greenish-yellow clay in which Roman canals were buried, comprising the fragments of the Early and Late Iron Age pottery and fragments of reddish rammed earth (Fig. 2); Layer I, about 20cm thick, is greenish-brown clay, comprising the scarce fragments of the Early and Late Iron Age pottery; Virgin soil consists of yellow clay starting from a level of 184.00 m in the west and of 183.60 m in the east. In 2008, the remains of an earlier building were discovered beneath the floor of the apodyterium of Galerius' bath found in 2002 and below the foundation of the sudatorium and the tepidarium of the same structure, which were found in 2005. Also, for the purposes of conservation and restoration of the thermae, an apsidal room next to the west wall of the apodyterium, so called 'Galerius' dressing room', was completely filled with construction rubble, among which was found a part of an abraded vault (Fig. 6). Excavations proved that the apsidal room had been a pool with cold water, a frigidarium, which was twice renovated and was decorated with mosaic made of black, white and grey stone cubes (Fig. 7). The phases of reconstruction of the frigidarium could also be noticed in its eastern wall (Fig. 8). Also in the rubble inside the pool, glass mosaic cubes of deep blue and golden colours were discovered, indicating the decoration of the vault. In the latest phase, two pillars were constructed to carry the stairs made of stone slabs (Fig. 8). The earliest phase of this room, which had a rectangular layout and a mortar floor, could be part of the building dating back to before Galerius' bath (Plan 2). During the cleaning of the eastern wall of the frigidarium, a semicircular niche with a fresco decoration of geometrical and figural motives, painted in black, dark red, orange and blue on an ochre surface, was discovered (Fig. 3). Under Galerius' bath, a large earlier building was investigated (trenches 1-5/08). Only its foundation zone is preserved. The walls of the Imperial bath were founded on the earlier walls, which were 0.65 m thick and had foundations which were 0.90 m thick (Plan 2). The pilaster of the west faeade of the thermae was also founded on the earlier wall, but it destroyed a water canal (canal A discovered inside the south room of Galerius' bath in 2004), which was constructed after the earlier structure and before the Imperial bath (Fig. 9). It is interesting that the part of the earlier building to the west of the thermae was not demolished during the construction of the Imperial residence. It was adapted and incorporated into the plan of the fortified palace. The original construction was a large public building, probably theprincipia, with a row of rooms around a large courtyard, the atrium. The entrance, which had a porch and a pylon with two square towers and thresholds made of stone slabs, was in the north. (Figs. 10-14) Previously, this building was mistakenly dated to the 4th-5th centuries, because it had been reused in Late Roman and Early Byzantine periods. (Figs. 15-18) However, based on the results of the new research, it could be dated to the 3rd century. .
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Arheološka iskopavanja nalazišta Gamzigrad - Romuliana 2007-2008. godine
T1  - Archaeological excavations at Gamzigrad - Romuliana in 2007-2008
EP  - 300
IS  - 63
SP  - 287
DO  - 10.2298/STA1363287P
UR  - conv_711
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Kapuran, Aleksandar",
year = "2013",
abstract = "U članku su prikazani rezultati sistematskih arheoloških iskopavanja 2007-2008. godine na lokalitetu Gamzigrad - Felix Romuliana u jugoistočnom delu utvrđene carske palate, na Sektoru termi. Nastavljeno je istraživanje kasnoantičkog horizonta života (iz poslednje četvrtine IV i prve polovine V veka) i horizonta izgradnje Galerijeve palate s kraja III - početka IV veka, kao i starijeg rimskog horizonta života, predstavljenog velikom građevinom javnog karaktera iz III veka. Takođe, u jednoj sondi su istraženi praistorijski kulturni slojevi, koji su prethodili rimskom naselju, sve do kulturno-sterilnog sloja, zdravice., Systematical archaeological excavations at the site Gamzigrad - Felix Romuliana continued in 2007-2008 in the south-eastern part of the fortified imperial palace, in the section of the thermae according to the plan of archaeological research for this site (2005-2009). In 2007, squares L'XXIV, M'XXIV, M'XXIH and M'XXII, which were investigated in 2005 to the horizon c, dated to the end of the 5th and the beginning of the 6th centuries, were completely excavated to the level of the porch of the earlier fortification of Romuliana (Plan 1). The stratigraphy of the cultural layers in these squares is as follows (Fig. 1): Below horizon c there is a layer of construction rubble mixed with brownish-yellow, clay like, sandy soil, 50-75 cm thick, comprising the finds dated in the last quarter of the 4th-5th centuries, layer D; The level of layer D is horizon d, where a structure destroyed in a conflagration, house 1/07, was discovered in squares M'XXII and M'XXIII. It could be dated, on the basis of the preserved household (pottery, metal and antler items, coins, etc.), from the last quarter of the 4th to the middle of the 5th century; Horizon d 1 is a mortar floor discovered beneath horizon d, which presents the earlier phase of house 1/07; Horizon d 2 is the earliest mortar floor inside the house 1/07, covered with a later mortar floor (horizon d 1) and a levelling layer of yellow sand and gravel, which comprises the finds dating also to the last quarter of the 4th to the middle of the 5th centuries; Layer E, 15-40 cm thick, is below horizon d, comprising dark brown soil with rubble and lenses of soot at the bottom, together with finds dated to the second half of the 4th century; Horizon e is covered with layer E, and spread across all the squares which were investigated to the south and to the east of Galerius' bath, where 8 large postholes, which outlined a space 7 x 3 m large and probably some kind of porch, were found along with two furnaces and two pits; Layer F, about 30 cm thick, is the substructure of horizon e and it comprises crushed stone and pebbles mixed with lime mortar, and in places has a levelling of reddish-brown sand. Finds here were dated to the end of the 3rd and the first half of the 4th centuries; Horizon f is a mortar floor of the later fortification of Felix Romuliana at a level of 184.75 m in the west and 184.55 m in the east (an average level of 184.64 m), which was interrupted by a trench running in an east-west direction along the southern section of squares L'-M'XXIV. The trench was filled with soot, small rubble and reddish-brown sand and comprised a large amount of artifacts, such as pottery and glass fragments, metal and bone items and coins dated to the second half of the 3rd century (Fig. 4). Layer G consists of dark brown and yellowish-brown clay with small rubble and soot. It was a levelling layer above the intense construction rubble from the previous horizon and a substructure of horizon f. This layer comprised archaeological finds dated to the end of the 3rd and the first half of the 4th centuries and to the prehistoric period (Early Iron Age); Horizon g is a mortar floor of the porch of the southern and eastern rampart of the earlier fortification of Romuliana. 4 pillars of the eastern porch (pillars 1-4, discovered in 2004-2005), a corner pillar in an L-shape (pillar 5) and one pillar of the southern porch (pillar 6) have been ascertained. From this level the water and sewage canals were dug (Fig. 5). In squares K'XXII-XXIII a trench, measuring 4 x 2 m, in an east-west direction, was opened which aimed to investigate the layers beneath the Roman horizon g. The stratigraphy in this trench is as follows: - Layer G at a level of about 184.53 m; - Layer H, about 35 cm thick, is greenish-yellow clay in which Roman canals were buried, comprising the fragments of the Early and Late Iron Age pottery and fragments of reddish rammed earth (Fig. 2); Layer I, about 20cm thick, is greenish-brown clay, comprising the scarce fragments of the Early and Late Iron Age pottery; Virgin soil consists of yellow clay starting from a level of 184.00 m in the west and of 183.60 m in the east. In 2008, the remains of an earlier building were discovered beneath the floor of the apodyterium of Galerius' bath found in 2002 and below the foundation of the sudatorium and the tepidarium of the same structure, which were found in 2005. Also, for the purposes of conservation and restoration of the thermae, an apsidal room next to the west wall of the apodyterium, so called 'Galerius' dressing room', was completely filled with construction rubble, among which was found a part of an abraded vault (Fig. 6). Excavations proved that the apsidal room had been a pool with cold water, a frigidarium, which was twice renovated and was decorated with mosaic made of black, white and grey stone cubes (Fig. 7). The phases of reconstruction of the frigidarium could also be noticed in its eastern wall (Fig. 8). Also in the rubble inside the pool, glass mosaic cubes of deep blue and golden colours were discovered, indicating the decoration of the vault. In the latest phase, two pillars were constructed to carry the stairs made of stone slabs (Fig. 8). The earliest phase of this room, which had a rectangular layout and a mortar floor, could be part of the building dating back to before Galerius' bath (Plan 2). During the cleaning of the eastern wall of the frigidarium, a semicircular niche with a fresco decoration of geometrical and figural motives, painted in black, dark red, orange and blue on an ochre surface, was discovered (Fig. 3). Under Galerius' bath, a large earlier building was investigated (trenches 1-5/08). Only its foundation zone is preserved. The walls of the Imperial bath were founded on the earlier walls, which were 0.65 m thick and had foundations which were 0.90 m thick (Plan 2). The pilaster of the west faeade of the thermae was also founded on the earlier wall, but it destroyed a water canal (canal A discovered inside the south room of Galerius' bath in 2004), which was constructed after the earlier structure and before the Imperial bath (Fig. 9). It is interesting that the part of the earlier building to the west of the thermae was not demolished during the construction of the Imperial residence. It was adapted and incorporated into the plan of the fortified palace. The original construction was a large public building, probably theprincipia, with a row of rooms around a large courtyard, the atrium. The entrance, which had a porch and a pylon with two square towers and thresholds made of stone slabs, was in the north. (Figs. 10-14) Previously, this building was mistakenly dated to the 4th-5th centuries, because it had been reused in Late Roman and Early Byzantine periods. (Figs. 15-18) However, based on the results of the new research, it could be dated to the 3rd century. .",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Arheološka iskopavanja nalazišta Gamzigrad - Romuliana 2007-2008. godine, Archaeological excavations at Gamzigrad - Romuliana in 2007-2008",
pages = "300-287",
number = "63",
doi = "10.2298/STA1363287P",
url = "conv_711"
}
Petković, S.,& Kapuran, A.. (2013). Arheološka iskopavanja nalazišta Gamzigrad - Romuliana 2007-2008. godine. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(63), 287-300.
https://doi.org/10.2298/STA1363287P
conv_711
Petković S, Kapuran A. Arheološka iskopavanja nalazišta Gamzigrad - Romuliana 2007-2008. godine. in Starinar. 2013;(63):287-300.
doi:10.2298/STA1363287P
conv_711 .
Petković, Sofija, Kapuran, Aleksandar, "Arheološka iskopavanja nalazišta Gamzigrad - Romuliana 2007-2008. godine" in Starinar, no. 63 (2013):287-300,
https://doi.org/10.2298/STA1363287P .,
conv_711 .

The Roman settlement on Gamzigrad prior to the imperial palace Felix Romuliana

Petković, Sofija

(Arheološki institut, Beograd, 2011)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2011
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/155
AB  - The existance of the earlier Roman settlement which arose before the
   construction of Galerius’ palace Felix Romuliana was confirmed by
   archaeological research. The traces of earlier buildings, constructed from
   the end of 2nd to the end of 3rd century, were discovered inside the
   fortified imperial residence: 1. three-naved building south from the “Large
   temple”, 2. the building below the earlier southern tower of the East gate,
   3. the large building beneath the Galerius’ baths and 4. the building in
   front of the later southern tower of the West gate. Roman settlement from the
   3rd century at Gamzigrad could be one of the mining - metallurgical and
   commercial centers (vici, civitas) in the Timok Valley.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - The Roman settlement on Gamzigrad prior to the imperial palace Felix Romuliana
EP  - 190
IS  - 61
SP  - 171
DO  - 10.2298/STA1161171P
UR  - conv_745
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2011",
abstract = "The existance of the earlier Roman settlement which arose before the
   construction of Galerius’ palace Felix Romuliana was confirmed by
   archaeological research. The traces of earlier buildings, constructed from
   the end of 2nd to the end of 3rd century, were discovered inside the
   fortified imperial residence: 1. three-naved building south from the “Large
   temple”, 2. the building below the earlier southern tower of the East gate,
   3. the large building beneath the Galerius’ baths and 4. the building in
   front of the later southern tower of the West gate. Roman settlement from the
   3rd century at Gamzigrad could be one of the mining - metallurgical and
   commercial centers (vici, civitas) in the Timok Valley.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "The Roman settlement on Gamzigrad prior to the imperial palace Felix Romuliana",
pages = "190-171",
number = "61",
doi = "10.2298/STA1161171P",
url = "conv_745"
}
Petković, S.. (2011). The Roman settlement on Gamzigrad prior to the imperial palace Felix Romuliana. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(61), 171-190.
https://doi.org/10.2298/STA1161171P
conv_745
Petković S. The Roman settlement on Gamzigrad prior to the imperial palace Felix Romuliana. in Starinar. 2011;(61):171-190.
doi:10.2298/STA1161171P
conv_745 .
Petković, Sofija, "The Roman settlement on Gamzigrad prior to the imperial palace Felix Romuliana" in Starinar, no. 61 (2011):171-190,
https://doi.org/10.2298/STA1161171P .,
conv_745 .

Römerzeitliche keramik aus dem nordöstlichen Turm der Römerstadt Horreum Margi

Petković, Sofija; Tapavički-Ilić, Milica

(Arheološki institut, Beograd, 2011)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Tapavički-Ilić, Milica
PY  - 2011
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/147
AB  - Ćuprija, die ehemalige Römerstadt Horreum Margi, liegt im zentralen Teil
   Serbiens, an der Mündung des Flusses Ravanica in die Morava. Der Ort war ein
   Militärlager und spielte eine wichtige Rolle als Sammlungszentrum der
   Römerprovinz Moesia Superior (Moesia Prima). Zwischen 1986 und 1990 fanden
   die Ausgrabungen von Horreum Margi statt. Dabei wurden der Innenraum der
   spätrömischen Festung, die nördliche Mauer und der nordöstliche Turm
   erforscht. Während der Ausgrabung im Turm wurden unterschiedliche
   Keramiktypen entdeckt. Schüsseln (acht Typen) bilden dabei die Mehrheit.
   Danach kommen Töpfe (sieben Typen), Amphoren (zwei Typen), Krüge (zwei
   Typen), Deckel (ein Typ) und Becher (ein Typ). Sie gehören alle zu einer
   komplexen spätrömerzeitlichen Typologie, die für diese Fundstelle erstellt
   wurde und entsprechen zu den restlichen Keramiktypen, die im Festungsinneren
   und entlang der Nordmauer ausgegraben kamen. Der Text bietet einen Überblick
   aller Keramiktypen an, die im nordöstlichen Turm der Römerfestung Horreum
   Margi entdeckt wurden.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Römerzeitliche keramik aus dem nordöstlichen Turm der Römerstadt Horreum Margi
EP  - 273
IS  - 61
SP  - 251
DO  - 10.2298/STA1161251P
UR  - conv_725
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Tapavički-Ilić, Milica",
year = "2011",
abstract = "Ćuprija, die ehemalige Römerstadt Horreum Margi, liegt im zentralen Teil
   Serbiens, an der Mündung des Flusses Ravanica in die Morava. Der Ort war ein
   Militärlager und spielte eine wichtige Rolle als Sammlungszentrum der
   Römerprovinz Moesia Superior (Moesia Prima). Zwischen 1986 und 1990 fanden
   die Ausgrabungen von Horreum Margi statt. Dabei wurden der Innenraum der
   spätrömischen Festung, die nördliche Mauer und der nordöstliche Turm
   erforscht. Während der Ausgrabung im Turm wurden unterschiedliche
   Keramiktypen entdeckt. Schüsseln (acht Typen) bilden dabei die Mehrheit.
   Danach kommen Töpfe (sieben Typen), Amphoren (zwei Typen), Krüge (zwei
   Typen), Deckel (ein Typ) und Becher (ein Typ). Sie gehören alle zu einer
   komplexen spätrömerzeitlichen Typologie, die für diese Fundstelle erstellt
   wurde und entsprechen zu den restlichen Keramiktypen, die im Festungsinneren
   und entlang der Nordmauer ausgegraben kamen. Der Text bietet einen Überblick
   aller Keramiktypen an, die im nordöstlichen Turm der Römerfestung Horreum
   Margi entdeckt wurden.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Römerzeitliche keramik aus dem nordöstlichen Turm der Römerstadt Horreum Margi",
pages = "273-251",
number = "61",
doi = "10.2298/STA1161251P",
url = "conv_725"
}
Petković, S.,& Tapavički-Ilić, M.. (2011). Römerzeitliche keramik aus dem nordöstlichen Turm der Römerstadt Horreum Margi. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(61), 251-273.
https://doi.org/10.2298/STA1161251P
conv_725
Petković S, Tapavički-Ilić M. Römerzeitliche keramik aus dem nordöstlichen Turm der Römerstadt Horreum Margi. in Starinar. 2011;(61):251-273.
doi:10.2298/STA1161251P
conv_725 .
Petković, Sofija, Tapavički-Ilić, Milica, "Römerzeitliche keramik aus dem nordöstlichen Turm der Römerstadt Horreum Margi" in Starinar, no. 61 (2011):251-273,
https://doi.org/10.2298/STA1161251P .,
conv_725 .

Krstoobrazne fibule sa Gamzigrada (Romuliana)

Petković, Sofija

(Arheološki institut, Beograd, 2010)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2010
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/123
AB  - Na nalazištu Gamzigrad - Felix Romuliana do sada je otkrivena tridesetjedna krstoobrazna ili 'lukovičasta' fibula (Crossbow Brooches, Zwiebelknopffibeln). Izuzimajući nalaze sa velikih rimskih nekropola, krstoobrazne fibule sa Gamzigrada čine obiman uzorak sa jednog nalazišta u Srbiji. Većina ovih fibula potiče iz jasno stratificiranih arheoloških celina, opredeljenih u dva horizonta života u Romulijani: 1. horizont izgradnje Galerijeve palate s početka IV veka i 2. horizont kasnoantičkog utvrđenog naselja iz poslednjih decenija IV i prve polovine V veka. Krstoobrazne fibule iz Romulijane analizirane su na dva načina: formalno-tipološki i stratigrafsko-hronološki. Na osnovu navedene analize dati su zaključci o njihovoj funkciji i proizvodnji. Tekst je propraćen katalogom nalaza analiziranih u tekstu. Sedam fibula tipa 34 sa Gamzigrada pripada ranoj varijanti A 1 (kat. 1-7, sl. 1-6, T. I, 1). Varijanta A 2 (kat. 8-9) razlikuje se od prethodne jednostavnim urezanim ukrasom na luku i stopi (sl. 7-9, T. I, 2). Ovoj varijanti pripada i luksuzan zlatan primerak, nađen 2005. godine u grobnici Galerijevog velikodostojnika (kat. 9, sl. 8, T. I, 2). Fibule tipa 34 A iz Srbije uglavnom potiču sa lokaliteta u Drugoj Panoniji i sa dunavskog limesa Prve Mezije i Priobalne Dakije (Karta 1). Tri fibule sa Gamzigrada pripadaju tipu 34 B (kat. 10-12): dva primerka podvarijanti 2, sa stopom ukrašenom utisnutim kružićima ili urezima (kat. 10-11, sl. 9-10) i jedan podvarijanta 3, sa stopom ukrašenom utisnutim motivom pelti (kat. 12, sl. 11). U Srbiji su fibule tipa 34 B zastupljene u Drugoj Panoniji i Prvoj Meziji (Singidunum, Viminacium, Horreum Margi), a u Dardaniji jedan primerak je nađen u Naisu i jedna srebrna fibula potiče sa nekropole Zaskok kod Uroševca (Karta 1). Na Gamzigradu je nađena jedna fibula tipa 34 C, podvarijanta 3 malobrojnih 'carskih fibula', sa lukom ukrašenim nielo tehnikom geometrijskim i vegetabilnim motivima i portretnim medaljonima i/ili metopama, sa pravougaonom stopom čiji su rubovi profilisani (ažurirani) nizom pelti (kat. 13. sl. 12-15, T. I, 3). Fibule tipa 34 C nađene su u Srbiji na lokalitetima Sirmium, Singidunum, Viminacium, Idimum, Ravna-Campsa, Prahovo-Aquae, Romuliana, Ćićevac, Naissus i Ulpiana (Karta 2). Najveći broj krstoobraznih fibula iz Romulijane (kat. 14-31), pripada tipu 34 D 2, čija je duga stopa, trapezoidnog ili pravougaonog oblika, ukrašena fasetama i utisnutim 'okcima' (sl. 16-25, T. I, 4-8). Motiv 'okaca' može biti simetrično raspoređen duž rubova stope (sl. 22-23, T. I, 4-5) ili grupisan u parovima na njenom početku i kraju (sl. 16-21, T. I, 6-8). Fibule varijante D su druge po zastupljenosti među krstobraznim fibulama u Srbiji i čine gotovo četvrtinu svih nalaza tipa 34, odnosno 23,14%. Rasprostranjene su u svim rimskim provincijama u našoj zemlji, kako na dunavskom limesu, tako i u unutrašnjosti. Tipološkom analizom varijanti fibula tipa 34 iz Romulijane uočavaju se dve grupe ovih nalaza: 1. Fibule varijanti A i B, koje se mogu opredeliti u tetrarhijski period i vreme Flavijevske dinastije Konstantina I, generalno u kraj III - prvu polovinu IV veka. 2. Fibule varijante C 3 i D 2, koje se datuju u vreme Valentinijanske dinastije do Hadrijanopoljske bitke ili do početka vladavine Teodosija I, generalno u poslednju trećinu IV veka. Na osnovu stratigrafije kulturnih slojeva na Gamzigradu analizirani su uslovi nalaza krstoobraznih fibula obe tipološke grupe iz Romulijane (Tabela 1). Od ukupnog broja krstoobraznih fibula (31), samo četiri primeraka nije imalo siguran arheološki kontekst. (kat. 6-7, kat. 15-16) Ostale fibule uglavnom potiču sa sistematskih arheoloških iskopavanja u utvrđenoj carskoj palati. Nekoliko je pronađeno pri istraživanjima sakralno-memorijalnog kompleksa na Maguri (kat. 4-5) i sondiranju van bedema utvrđenja (kat. 8-9, 13). U okviru druge tipološke grupe krstoobraznih fibula sa Gamzigrada je i primerak tipa 34 C 3 b nađen u grobu 6/06 (kat.br. 13). Na osnovu analize nalaza položenih uz levu nogu pokojnika grob se datuje u poslednju četvrtinu IV veka. Novac nađen u grobu daje 367. godinu za terminus antequem non sahrane, a poslednja godina kovanja (378.) najverovatnije je i približan datum smrti pokojnika. Na osnovu načina izrade, ukrasa višestrukih izrezanih pelti na stopi i stila predstavljanih 'carskih portreta ', fibula iz groba 6/06 se datuje u poslednju trećinu IV veka. Dve tipološke grupe krstoobraznih fibula iz Romulijane uklapaju se generalno u dve hronološke grupe ovih nalaza (Tabela 1): 1. grupa krstoobraznih fibula datovana u kraj III - početak IV veka i 2. grupa krstoobraznih fibula datovanih u poslednju četvrtinu IV - prvu polovinu V veka. Prvu hronološku grupu čine fibule prve tipološke grupe, nađene u arheološkom kontekstu datovanom od poslednjih decenija III do prve četvrtine IV veka: tipovi 34 A 1, 34 A 2, 34 B 2 i 34 B 3 (kat. 1, 4-5, 8-12). Druga hronološka grupa sadrži fibule tipa 34 D 2 (kat. 14-31), datovanog u poslednju trećinu IV veka, fibulu tipa 34 C 3 b iz groba s kraja IV veka (kat. 13) i dva starija primerka tipa 34 A 1, nađena u Kuli 19 (kat. 2-3). Logično je da se stariji tipovi krstoobraznih fibula u određenom procentu (na Gamzigradu 11,11%) javljaju i u mlađim arheološkim celinama, jer se radi o predmetima koji su označavali status u vojsci ili administraciji, te su ih vlasnici čuvali i nosili niz godina (sl. 26). Najveći broj krstoobraznih fibula iz Romulijane pripada drugoj hronološkoj grupi, horizontu naselja nastalog u poslednjoj trećini IV veka posle napuštanja izgradnje carske palate, i podjednako su zastupljene u celinama poslednje četvrtine IV veka i prve polovine V veka (Tabela 1). Poređenje nalaza prve i druge hronološke grupe krstoobraznih fibula iz Romulijane dovodi do zaključka da je njihova funkcija evoluirala od striktno utvrđenih oznaka čina u vojsci i administraciji do odlikovanja za individualne zasluge u carskoj službi, dodeljivanih različitim povodom. Najstariji primerci pripadaju ranoj varijanti 34 A, koja se razvila iz zglobnih T - fibula na prelazu III u IV vek, u vreme Prve tetrarhije (293-305.) Zlatan primerak iz grobnice (kat. 9) i fibule sa Magure (kat. 3-4) ukazuju na oficijelan karakter tipa 34 A. U arheološkim celinama nastalim u vreme izgradnje carske palate početkom IV veka, nađene su tri bronzane fibule tipa 34 B (kat. 10-12), karakteristične za period vladavine Konstantina I i njegove dinastije. Primerci sa Gamzigrada pokazuju da je njihova proizvodnja mogla početi već tokom prve decenije IV veka, u vreme Druge tetrarhije i građanskih ratova između Konstantina i Maksencija. Luksuzna fibula tipa 34 C iz groba 6/06, izrađena u carskoj radionici u poslednjoj trećini IV veka i darovana posebnom prigodom, bez sumnje predstavlja odlikovanje, a od trenutka donacije označava visok status njenog vlasnika (ornamentum dignitatis). Muškarac sahranjen uz temelj južnog bedema Romulijane, sa vojnim ogrtačem (paludamentum) pričvršćenim ovom fibulom na desnom ramenu, imao je visok čin u rimskoj vojsci, možda zapovednika odreda stacioniranog u utvrđenju. Arheološki kontekst i široko datovanje celina u kojima su nalaženi primerci tipa 34 D 2, kao i raznovrsnost njihovog ornamenta, ne ukazuju na jasno izdiferenciran oficijelni karakter ovih fibula. Na osnovu klasifikacije i analize ukrasa na ne može se ništa zaključiti o njihovoj funkciji (Tabela 2). Pretpostavljam da su ih kao oznaku čina ili roda u rimskoj vojsci nosili pripadnici odreda stacioniranih u utvrđenju Romulijane. Radionice u kojima su izrađivane krstoobrazne fibule iz Romulijane mogu se identifikovati shodno njihovom oficijelnom karakteru. Luksuzni primerci (kat. 9 i 13) izrađeni su u carskim radionicama u Naisu ili Sirmijumu. Rane krstoobrazne fibule, tipa 34 A i 34 B, proizvodile su oficijelne radionice u Sirmijumu i Naisu, a najverovatnije i u Singidunumu, Viminacijumu i Horreum Margi. Krstoobrazne fibule tipa 34 D su izrađivane u lokalnim radionicama, u okviru određene vojne jedinice isključivo za njene potrebe. O tome svedoči loš kvalitet izrade i prenatrpan ukras sa velikim brojem upotrebljenih motiva i tehnika. Smisao krstoobraznih fibula ostaje isti od kraja III do sredine V veka: one su oznake angažmana u carskoj službi. Osoba koja nosi krstobraznu fibulu deluje pod pokroviteljstvom i u službi Rimske imperije i samog cara, bilo da je pripadnik administracije, vojske ili 'varvara' povezanih ugovorom sa Carstvom. U horizontu života VI veka u Romulijani nedostaju nalazi fibula tipa 34. Može se pretpostaviti da je posle Justinijanove obnove dunavskog limesa i pograničnih provincija u Donjem Podunavlju neki drugi tip preuzeo oficijelnu funkciju i značenje krstoobraznih fibula. Postoje indicije da su pojedini tipovi, sa ranohrišćanskim natpisima i simbolima ili portretima svetaca ili careva, označavali status u crkvenoj hijerarhiji ili rimskoj vojsci. Ovako ukrašene ranovizantijske fibule nalažene u celinama VI do početka VII veka u Romulijani.
AB  - In the site of Gamzigrad - Felix Romuliana 31 crossbow fibulae (Zwiebelknopffibeln) were found. Except the finds from large Roman necropolis, the crossbow fibulae from Gamzigrad compose a large collection from one site in Serbia. The most of them were found in the exactly stratified archaeological units of two horizons of life in Romuliana from the beginning of 4th to the middle of 5th century. Two kinds of analysis of the crossbow fibulae from Romuliana were made: morphological - typological and statigraphical - chronological. Conclusions about the function and production of the crossbow fibulae have been made according the results of these analysis.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Krstoobrazne fibule sa Gamzigrada (Romuliana)
T1  - Crossbow fibulae from Gamzigrad (Romuliana)
EP  - 136
IS  - 60
SP  - 111
DO  - 10.2298/STA1060111P
UR  - conv_736
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2010",
abstract = "Na nalazištu Gamzigrad - Felix Romuliana do sada je otkrivena tridesetjedna krstoobrazna ili 'lukovičasta' fibula (Crossbow Brooches, Zwiebelknopffibeln). Izuzimajući nalaze sa velikih rimskih nekropola, krstoobrazne fibule sa Gamzigrada čine obiman uzorak sa jednog nalazišta u Srbiji. Većina ovih fibula potiče iz jasno stratificiranih arheoloških celina, opredeljenih u dva horizonta života u Romulijani: 1. horizont izgradnje Galerijeve palate s početka IV veka i 2. horizont kasnoantičkog utvrđenog naselja iz poslednjih decenija IV i prve polovine V veka. Krstoobrazne fibule iz Romulijane analizirane su na dva načina: formalno-tipološki i stratigrafsko-hronološki. Na osnovu navedene analize dati su zaključci o njihovoj funkciji i proizvodnji. Tekst je propraćen katalogom nalaza analiziranih u tekstu. Sedam fibula tipa 34 sa Gamzigrada pripada ranoj varijanti A 1 (kat. 1-7, sl. 1-6, T. I, 1). Varijanta A 2 (kat. 8-9) razlikuje se od prethodne jednostavnim urezanim ukrasom na luku i stopi (sl. 7-9, T. I, 2). Ovoj varijanti pripada i luksuzan zlatan primerak, nađen 2005. godine u grobnici Galerijevog velikodostojnika (kat. 9, sl. 8, T. I, 2). Fibule tipa 34 A iz Srbije uglavnom potiču sa lokaliteta u Drugoj Panoniji i sa dunavskog limesa Prve Mezije i Priobalne Dakije (Karta 1). Tri fibule sa Gamzigrada pripadaju tipu 34 B (kat. 10-12): dva primerka podvarijanti 2, sa stopom ukrašenom utisnutim kružićima ili urezima (kat. 10-11, sl. 9-10) i jedan podvarijanta 3, sa stopom ukrašenom utisnutim motivom pelti (kat. 12, sl. 11). U Srbiji su fibule tipa 34 B zastupljene u Drugoj Panoniji i Prvoj Meziji (Singidunum, Viminacium, Horreum Margi), a u Dardaniji jedan primerak je nađen u Naisu i jedna srebrna fibula potiče sa nekropole Zaskok kod Uroševca (Karta 1). Na Gamzigradu je nađena jedna fibula tipa 34 C, podvarijanta 3 malobrojnih 'carskih fibula', sa lukom ukrašenim nielo tehnikom geometrijskim i vegetabilnim motivima i portretnim medaljonima i/ili metopama, sa pravougaonom stopom čiji su rubovi profilisani (ažurirani) nizom pelti (kat. 13. sl. 12-15, T. I, 3). Fibule tipa 34 C nađene su u Srbiji na lokalitetima Sirmium, Singidunum, Viminacium, Idimum, Ravna-Campsa, Prahovo-Aquae, Romuliana, Ćićevac, Naissus i Ulpiana (Karta 2). Najveći broj krstoobraznih fibula iz Romulijane (kat. 14-31), pripada tipu 34 D 2, čija je duga stopa, trapezoidnog ili pravougaonog oblika, ukrašena fasetama i utisnutim 'okcima' (sl. 16-25, T. I, 4-8). Motiv 'okaca' može biti simetrično raspoređen duž rubova stope (sl. 22-23, T. I, 4-5) ili grupisan u parovima na njenom početku i kraju (sl. 16-21, T. I, 6-8). Fibule varijante D su druge po zastupljenosti među krstobraznim fibulama u Srbiji i čine gotovo četvrtinu svih nalaza tipa 34, odnosno 23,14%. Rasprostranjene su u svim rimskim provincijama u našoj zemlji, kako na dunavskom limesu, tako i u unutrašnjosti. Tipološkom analizom varijanti fibula tipa 34 iz Romulijane uočavaju se dve grupe ovih nalaza: 1. Fibule varijanti A i B, koje se mogu opredeliti u tetrarhijski period i vreme Flavijevske dinastije Konstantina I, generalno u kraj III - prvu polovinu IV veka. 2. Fibule varijante C 3 i D 2, koje se datuju u vreme Valentinijanske dinastije do Hadrijanopoljske bitke ili do početka vladavine Teodosija I, generalno u poslednju trećinu IV veka. Na osnovu stratigrafije kulturnih slojeva na Gamzigradu analizirani su uslovi nalaza krstoobraznih fibula obe tipološke grupe iz Romulijane (Tabela 1). Od ukupnog broja krstoobraznih fibula (31), samo četiri primeraka nije imalo siguran arheološki kontekst. (kat. 6-7, kat. 15-16) Ostale fibule uglavnom potiču sa sistematskih arheoloških iskopavanja u utvrđenoj carskoj palati. Nekoliko je pronađeno pri istraživanjima sakralno-memorijalnog kompleksa na Maguri (kat. 4-5) i sondiranju van bedema utvrđenja (kat. 8-9, 13). U okviru druge tipološke grupe krstoobraznih fibula sa Gamzigrada je i primerak tipa 34 C 3 b nađen u grobu 6/06 (kat.br. 13). Na osnovu analize nalaza položenih uz levu nogu pokojnika grob se datuje u poslednju četvrtinu IV veka. Novac nađen u grobu daje 367. godinu za terminus antequem non sahrane, a poslednja godina kovanja (378.) najverovatnije je i približan datum smrti pokojnika. Na osnovu načina izrade, ukrasa višestrukih izrezanih pelti na stopi i stila predstavljanih 'carskih portreta ', fibula iz groba 6/06 se datuje u poslednju trećinu IV veka. Dve tipološke grupe krstoobraznih fibula iz Romulijane uklapaju se generalno u dve hronološke grupe ovih nalaza (Tabela 1): 1. grupa krstoobraznih fibula datovana u kraj III - početak IV veka i 2. grupa krstoobraznih fibula datovanih u poslednju četvrtinu IV - prvu polovinu V veka. Prvu hronološku grupu čine fibule prve tipološke grupe, nađene u arheološkom kontekstu datovanom od poslednjih decenija III do prve četvrtine IV veka: tipovi 34 A 1, 34 A 2, 34 B 2 i 34 B 3 (kat. 1, 4-5, 8-12). Druga hronološka grupa sadrži fibule tipa 34 D 2 (kat. 14-31), datovanog u poslednju trećinu IV veka, fibulu tipa 34 C 3 b iz groba s kraja IV veka (kat. 13) i dva starija primerka tipa 34 A 1, nađena u Kuli 19 (kat. 2-3). Logično je da se stariji tipovi krstoobraznih fibula u određenom procentu (na Gamzigradu 11,11%) javljaju i u mlađim arheološkim celinama, jer se radi o predmetima koji su označavali status u vojsci ili administraciji, te su ih vlasnici čuvali i nosili niz godina (sl. 26). Najveći broj krstoobraznih fibula iz Romulijane pripada drugoj hronološkoj grupi, horizontu naselja nastalog u poslednjoj trećini IV veka posle napuštanja izgradnje carske palate, i podjednako su zastupljene u celinama poslednje četvrtine IV veka i prve polovine V veka (Tabela 1). Poređenje nalaza prve i druge hronološke grupe krstoobraznih fibula iz Romulijane dovodi do zaključka da je njihova funkcija evoluirala od striktno utvrđenih oznaka čina u vojsci i administraciji do odlikovanja za individualne zasluge u carskoj službi, dodeljivanih različitim povodom. Najstariji primerci pripadaju ranoj varijanti 34 A, koja se razvila iz zglobnih T - fibula na prelazu III u IV vek, u vreme Prve tetrarhije (293-305.) Zlatan primerak iz grobnice (kat. 9) i fibule sa Magure (kat. 3-4) ukazuju na oficijelan karakter tipa 34 A. U arheološkim celinama nastalim u vreme izgradnje carske palate početkom IV veka, nađene su tri bronzane fibule tipa 34 B (kat. 10-12), karakteristične za period vladavine Konstantina I i njegove dinastije. Primerci sa Gamzigrada pokazuju da je njihova proizvodnja mogla početi već tokom prve decenije IV veka, u vreme Druge tetrarhije i građanskih ratova između Konstantina i Maksencija. Luksuzna fibula tipa 34 C iz groba 6/06, izrađena u carskoj radionici u poslednjoj trećini IV veka i darovana posebnom prigodom, bez sumnje predstavlja odlikovanje, a od trenutka donacije označava visok status njenog vlasnika (ornamentum dignitatis). Muškarac sahranjen uz temelj južnog bedema Romulijane, sa vojnim ogrtačem (paludamentum) pričvršćenim ovom fibulom na desnom ramenu, imao je visok čin u rimskoj vojsci, možda zapovednika odreda stacioniranog u utvrđenju. Arheološki kontekst i široko datovanje celina u kojima su nalaženi primerci tipa 34 D 2, kao i raznovrsnost njihovog ornamenta, ne ukazuju na jasno izdiferenciran oficijelni karakter ovih fibula. Na osnovu klasifikacije i analize ukrasa na ne može se ništa zaključiti o njihovoj funkciji (Tabela 2). Pretpostavljam da su ih kao oznaku čina ili roda u rimskoj vojsci nosili pripadnici odreda stacioniranih u utvrđenju Romulijane. Radionice u kojima su izrađivane krstoobrazne fibule iz Romulijane mogu se identifikovati shodno njihovom oficijelnom karakteru. Luksuzni primerci (kat. 9 i 13) izrađeni su u carskim radionicama u Naisu ili Sirmijumu. Rane krstoobrazne fibule, tipa 34 A i 34 B, proizvodile su oficijelne radionice u Sirmijumu i Naisu, a najverovatnije i u Singidunumu, Viminacijumu i Horreum Margi. Krstoobrazne fibule tipa 34 D su izrađivane u lokalnim radionicama, u okviru određene vojne jedinice isključivo za njene potrebe. O tome svedoči loš kvalitet izrade i prenatrpan ukras sa velikim brojem upotrebljenih motiva i tehnika. Smisao krstoobraznih fibula ostaje isti od kraja III do sredine V veka: one su oznake angažmana u carskoj službi. Osoba koja nosi krstobraznu fibulu deluje pod pokroviteljstvom i u službi Rimske imperije i samog cara, bilo da je pripadnik administracije, vojske ili 'varvara' povezanih ugovorom sa Carstvom. U horizontu života VI veka u Romulijani nedostaju nalazi fibula tipa 34. Može se pretpostaviti da je posle Justinijanove obnove dunavskog limesa i pograničnih provincija u Donjem Podunavlju neki drugi tip preuzeo oficijelnu funkciju i značenje krstoobraznih fibula. Postoje indicije da su pojedini tipovi, sa ranohrišćanskim natpisima i simbolima ili portretima svetaca ili careva, označavali status u crkvenoj hijerarhiji ili rimskoj vojsci. Ovako ukrašene ranovizantijske fibule nalažene u celinama VI do početka VII veka u Romulijani., In the site of Gamzigrad - Felix Romuliana 31 crossbow fibulae (Zwiebelknopffibeln) were found. Except the finds from large Roman necropolis, the crossbow fibulae from Gamzigrad compose a large collection from one site in Serbia. The most of them were found in the exactly stratified archaeological units of two horizons of life in Romuliana from the beginning of 4th to the middle of 5th century. Two kinds of analysis of the crossbow fibulae from Romuliana were made: morphological - typological and statigraphical - chronological. Conclusions about the function and production of the crossbow fibulae have been made according the results of these analysis.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Krstoobrazne fibule sa Gamzigrada (Romuliana), Crossbow fibulae from Gamzigrad (Romuliana)",
pages = "136-111",
number = "60",
doi = "10.2298/STA1060111P",
url = "conv_736"
}
Petković, S.. (2010). Krstoobrazne fibule sa Gamzigrada (Romuliana). in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(60), 111-136.
https://doi.org/10.2298/STA1060111P
conv_736
Petković S. Krstoobrazne fibule sa Gamzigrada (Romuliana). in Starinar. 2010;(60):111-136.
doi:10.2298/STA1060111P
conv_736 .
Petković, Sofija, "Krstoobrazne fibule sa Gamzigrada (Romuliana)" in Starinar, no. 60 (2010):111-136,
https://doi.org/10.2298/STA1060111P .,
conv_736 .
3

The traces of roman metallurgy in Eastern Serbia

Petković, Sofija

(Univerzitet u Beogradu - Tehnički fakultet u Boru, Beograd, 2009)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2009
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/114
AB  - The archaeological traces of the Roman mining and metallurgy in eastern Serbia are rather frequent but insufficiently studied and published. Three mining-metallurgical regions abounding in gold, silver, copper, iron and lead could be distinguished there: 1. the upper course of the Pek river, metalla Pincensia, 2. the area between Bor, Zlot, Crna Reka and Rgotina and 3. the area in the river basin of Beli Timok, two latter ones had been organized as territoria metallorum. The archeometallurgical sites confirmed by investigations are: Kraku lu Jordan at the confluence of the Brodica river and the Pek river, Rudna Glava, Tilva Roš in Bor, Gamzigrad - Romuliana, Rgotina near Zaječar and Timacum Minus in the village Ravna near Knjaževac. Roman mining-metallurgical activities in eastern Serbia flourished from the end of the 3rd century, were interrupted by the invasion of Huns in AD 441. and restored in the time of emperors Anastasius and Justin I, in the end of the 5th - beginning of the 6th centuries. The Roman mining-metallurgical centers functioned in the 6th century until the Slav invasion in the beginning of the 7th century.
PB  - Univerzitet u Beogradu - Tehnički fakultet u Boru, Beograd
T2  - Journal of Mining and Metallurgy B: Metallurgy
T1  - The traces of roman metallurgy in Eastern Serbia
EP  - 196
IS  - 2
SP  - 187
VL  - 45
DO  - 10.2298/JMMB0902187P
UR  - conv_381
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2009",
abstract = "The archaeological traces of the Roman mining and metallurgy in eastern Serbia are rather frequent but insufficiently studied and published. Three mining-metallurgical regions abounding in gold, silver, copper, iron and lead could be distinguished there: 1. the upper course of the Pek river, metalla Pincensia, 2. the area between Bor, Zlot, Crna Reka and Rgotina and 3. the area in the river basin of Beli Timok, two latter ones had been organized as territoria metallorum. The archeometallurgical sites confirmed by investigations are: Kraku lu Jordan at the confluence of the Brodica river and the Pek river, Rudna Glava, Tilva Roš in Bor, Gamzigrad - Romuliana, Rgotina near Zaječar and Timacum Minus in the village Ravna near Knjaževac. Roman mining-metallurgical activities in eastern Serbia flourished from the end of the 3rd century, were interrupted by the invasion of Huns in AD 441. and restored in the time of emperors Anastasius and Justin I, in the end of the 5th - beginning of the 6th centuries. The Roman mining-metallurgical centers functioned in the 6th century until the Slav invasion in the beginning of the 7th century.",
publisher = "Univerzitet u Beogradu - Tehnički fakultet u Boru, Beograd",
journal = "Journal of Mining and Metallurgy B: Metallurgy",
title = "The traces of roman metallurgy in Eastern Serbia",
pages = "196-187",
number = "2",
volume = "45",
doi = "10.2298/JMMB0902187P",
url = "conv_381"
}
Petković, S.. (2009). The traces of roman metallurgy in Eastern Serbia. in Journal of Mining and Metallurgy B: Metallurgy
Univerzitet u Beogradu - Tehnički fakultet u Boru, Beograd., 45(2), 187-196.
https://doi.org/10.2298/JMMB0902187P
conv_381
Petković S. The traces of roman metallurgy in Eastern Serbia. in Journal of Mining and Metallurgy B: Metallurgy. 2009;45(2):187-196.
doi:10.2298/JMMB0902187P
conv_381 .
Petković, Sofija, "The traces of roman metallurgy in Eastern Serbia" in Journal of Mining and Metallurgy B: Metallurgy, 45, no. 2 (2009):187-196,
https://doi.org/10.2298/JMMB0902187P .,
conv_381 .
9
5
9

Kasnoantička nekropola Romulijane, prostor južno od utvrđene palate - istraživanja 2005-2006

Petković, Sofija

(Arheološki institut, Beograd, 2007)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2007
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/90
AB  - Istraživanja 2004-2007. u okviru međunarodne saradnje sa Rimsko - germanskom komisijom Nemačkog arheološkog instituta u Frankfurtu imala su za cilj ispitivanje lokaliteta Gamzigrad - Romuliana na prostoru extra muros geofizičkim metodama i arheloškim sondažnim iskopavanjima. Na osnovu geofizičke prospekcije, 2005-2006. godine vršena su verifikaciona iskopavanja južno od utvrđene carske palate Felix Romuliana, kojima je delom istražena kasnoantička nekropola Romulijane: 1. 2005. godine istražena je zidana grobnica kvadratne osnove u kojoj su, u centralnom grobu sa tumuloidnom konstrukcijom, sahranjeni ostaci spaljenog pokojnika sa vojnom opremom konjanika i zlatnom krstobraznom fibulom, datovana novcem Klaudija II i Proba, kao i pomenutim nalazima u kraj III - početak IV veka; 2. 2006. godine u sondi 06/1, konstatovana je nekropola od šest inhumiranih i dva kremirana pokojnika, koja se na osnovu stratigrafije, tipa grobnih konstrukcija i nalaza, može datovati u stariju fazu s kraja IV - prve polovine V veka i mlađu, druge polovine VI veka; 3. u sondi 06/2, uz temelj južnog bedema Romulijane, konstatovana je inhumacija pokojnika visokog vojnog ranga s kraja IV veka, datovana novcem cara Valensa iz 375-378. god. i pozlaćenom krstobraznom fibulom sa carskim portretima.
AB  - The purpose of research conducted from 2004-2007 within the scope of international cooperation with the Roman-Germanic Commission of the German Institute of Archaeology in Frankfurt was to investigate the site of Gamzigrad - Romuliana in the extra muros area, by means of geophysical methods and archaeological probe excavations. Based on a geophysical survey in 2005-2006, revisory excavations were carried out south of the fortified imperial palace, Felix Romuliana, whereby the necropolis of Romuliana, dating from Late Roman period, was partly explored.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Kasnoantička nekropola Romulijane, prostor južno od utvrđene palate - istraživanja 2005-2006
T1  - Late Roman necropolis of Romuliana, area south of the fortified palace: Research 2005-2006
EP  - 275
IS  - 57
SP  - 251
DO  - 10.2298/STA0757251P
UR  - conv_742
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2007",
abstract = "Istraživanja 2004-2007. u okviru međunarodne saradnje sa Rimsko - germanskom komisijom Nemačkog arheološkog instituta u Frankfurtu imala su za cilj ispitivanje lokaliteta Gamzigrad - Romuliana na prostoru extra muros geofizičkim metodama i arheloškim sondažnim iskopavanjima. Na osnovu geofizičke prospekcije, 2005-2006. godine vršena su verifikaciona iskopavanja južno od utvrđene carske palate Felix Romuliana, kojima je delom istražena kasnoantička nekropola Romulijane: 1. 2005. godine istražena je zidana grobnica kvadratne osnove u kojoj su, u centralnom grobu sa tumuloidnom konstrukcijom, sahranjeni ostaci spaljenog pokojnika sa vojnom opremom konjanika i zlatnom krstobraznom fibulom, datovana novcem Klaudija II i Proba, kao i pomenutim nalazima u kraj III - početak IV veka; 2. 2006. godine u sondi 06/1, konstatovana je nekropola od šest inhumiranih i dva kremirana pokojnika, koja se na osnovu stratigrafije, tipa grobnih konstrukcija i nalaza, može datovati u stariju fazu s kraja IV - prve polovine V veka i mlađu, druge polovine VI veka; 3. u sondi 06/2, uz temelj južnog bedema Romulijane, konstatovana je inhumacija pokojnika visokog vojnog ranga s kraja IV veka, datovana novcem cara Valensa iz 375-378. god. i pozlaćenom krstobraznom fibulom sa carskim portretima., The purpose of research conducted from 2004-2007 within the scope of international cooperation with the Roman-Germanic Commission of the German Institute of Archaeology in Frankfurt was to investigate the site of Gamzigrad - Romuliana in the extra muros area, by means of geophysical methods and archaeological probe excavations. Based on a geophysical survey in 2005-2006, revisory excavations were carried out south of the fortified imperial palace, Felix Romuliana, whereby the necropolis of Romuliana, dating from Late Roman period, was partly explored.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Kasnoantička nekropola Romulijane, prostor južno od utvrđene palate - istraživanja 2005-2006, Late Roman necropolis of Romuliana, area south of the fortified palace: Research 2005-2006",
pages = "275-251",
number = "57",
doi = "10.2298/STA0757251P",
url = "conv_742"
}
Petković, S.. (2007). Kasnoantička nekropola Romulijane, prostor južno od utvrđene palate - istraživanja 2005-2006. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(57), 251-275.
https://doi.org/10.2298/STA0757251P
conv_742
Petković S. Kasnoantička nekropola Romulijane, prostor južno od utvrđene palate - istraživanja 2005-2006. in Starinar. 2007;(57):251-275.
doi:10.2298/STA0757251P
conv_742 .
Petković, Sofija, "Kasnoantička nekropola Romulijane, prostor južno od utvrđene palate - istraživanja 2005-2006" in Starinar, no. 57 (2007):251-275,
https://doi.org/10.2298/STA0757251P .,
conv_742 .
3

Tragovi metalurških aktivnosti u kasnoantičkoj Romulijani - istraživanja 2002-2005

Petković, Sofija; Živić, Maja

(Srpsko arheološko društvo, Beograd, 2006)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Živić, Maja
PY  - 2006
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/74
AB  - Završnim iskopavanjima u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja Romulijane (kula 19), otkrivene su 2002. četiri kovačke i jedna livačka peć. Istraživanjima 2004-2005, na sektoru južno od Galerijevih termi u jugoistočnom delu Romulijane, pronađen je veliki metalurški objekat s kraja V - početka VI v. Pomenuta istraživanja dala su nove podatke o metalurškim aktivnostima u Romulijani u razdoblju od poslednje četvrtine IV do sredine VI v. Intenzivna metalurška aktivnost najverovatnije je otpočela tokom vladavine Anastasija I (491-518), u doba renesanse Priobalne Dakije, prethodno opustošene najezdom Huna i stalnim varvarskim upadima tokom druge polovine V v.
AB  - During the archaeological investigations of Gamzigrad (Romuliana) in 2002-2005, traces of metallurgical activities in Late Roman levels were noticed. In tower 19 (fig. 1), south of the West Gate of the later fortification, in two levels (figs. 2-3) dating from the end of the 4th to first decades of 5th century (layer D has, among other finds, yielded an antler comb, pl. VI/1), a smelting furnace (pl. I/2) as well as eight blacksmiths' forges were found (pl. I/1). In the area of the thermae, south to the Baths of Gallerius, two smithy forges of the same type, constructed of dry laid masonry and dating from the end of 4th - beginning of 5th century were found (pl. II/1-2). South-east of the baths, a large metallurgical structure, obviously occupying the south-east corner of the later fortification of Romuliana, was partially uncovered (fig. 4). The structure was of ca. 250 m2, comprising one large furnace (2.5 x 5 m) of horseshoe shape for smelting iron ore (fig. 4; pl. III/1-2), and four additional smelting or smithy forges (fig. 4; pls. IV/2, V). So far, three rooms of a building opened toward the large yard have been discovered. On the floor level of the structure, slag (see profile on pl. IV/1), casting clay and sand along with casting moulds and ceramic smelting vessels were found. The stratigraphy and the archaeological finds (pl. VI/2), suggest that the activity of this metallurgical facility is to be dated in the end of 5th and first half of 6th century A.D.
PB  - Srpsko arheološko društvo, Beograd
T2  - Glasnik Srpskog arheološkog društva
T1  - Tragovi metalurških aktivnosti u kasnoantičkoj Romulijani - istraživanja 2002-2005
T1  - Traces of metallurgical activities in Late Roman Romuliana: Research 2002-2005
EP  - 148
IS  - 22
SP  - 135
UR  - conv_229
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Živić, Maja",
year = "2006",
abstract = "Završnim iskopavanjima u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja Romulijane (kula 19), otkrivene su 2002. četiri kovačke i jedna livačka peć. Istraživanjima 2004-2005, na sektoru južno od Galerijevih termi u jugoistočnom delu Romulijane, pronađen je veliki metalurški objekat s kraja V - početka VI v. Pomenuta istraživanja dala su nove podatke o metalurškim aktivnostima u Romulijani u razdoblju od poslednje četvrtine IV do sredine VI v. Intenzivna metalurška aktivnost najverovatnije je otpočela tokom vladavine Anastasija I (491-518), u doba renesanse Priobalne Dakije, prethodno opustošene najezdom Huna i stalnim varvarskim upadima tokom druge polovine V v., During the archaeological investigations of Gamzigrad (Romuliana) in 2002-2005, traces of metallurgical activities in Late Roman levels were noticed. In tower 19 (fig. 1), south of the West Gate of the later fortification, in two levels (figs. 2-3) dating from the end of the 4th to first decades of 5th century (layer D has, among other finds, yielded an antler comb, pl. VI/1), a smelting furnace (pl. I/2) as well as eight blacksmiths' forges were found (pl. I/1). In the area of the thermae, south to the Baths of Gallerius, two smithy forges of the same type, constructed of dry laid masonry and dating from the end of 4th - beginning of 5th century were found (pl. II/1-2). South-east of the baths, a large metallurgical structure, obviously occupying the south-east corner of the later fortification of Romuliana, was partially uncovered (fig. 4). The structure was of ca. 250 m2, comprising one large furnace (2.5 x 5 m) of horseshoe shape for smelting iron ore (fig. 4; pl. III/1-2), and four additional smelting or smithy forges (fig. 4; pls. IV/2, V). So far, three rooms of a building opened toward the large yard have been discovered. On the floor level of the structure, slag (see profile on pl. IV/1), casting clay and sand along with casting moulds and ceramic smelting vessels were found. The stratigraphy and the archaeological finds (pl. VI/2), suggest that the activity of this metallurgical facility is to be dated in the end of 5th and first half of 6th century A.D.",
publisher = "Srpsko arheološko društvo, Beograd",
journal = "Glasnik Srpskog arheološkog društva",
title = "Tragovi metalurških aktivnosti u kasnoantičkoj Romulijani - istraživanja 2002-2005, Traces of metallurgical activities in Late Roman Romuliana: Research 2002-2005",
pages = "148-135",
number = "22",
url = "conv_229"
}
Petković, S.,& Živić, M.. (2006). Tragovi metalurških aktivnosti u kasnoantičkoj Romulijani - istraživanja 2002-2005. in Glasnik Srpskog arheološkog društva
Srpsko arheološko društvo, Beograd.(22), 135-148.
conv_229
Petković S, Živić M. Tragovi metalurških aktivnosti u kasnoantičkoj Romulijani - istraživanja 2002-2005. in Glasnik Srpskog arheološkog društva. 2006;(22):135-148.
conv_229 .
Petković, Sofija, Živić, Maja, "Tragovi metalurških aktivnosti u kasnoantičkoj Romulijani - istraživanja 2002-2005" in Glasnik Srpskog arheološkog društva, no. 22 (2006):135-148,
conv_229 .

Traces of metallurgical activities in late Roman romuliana: Results of recent investigations

Petković, Sofija; Živić, Maja

(Savez inženjera metalurgije Srbije, Beograd, 2006)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Živić, Maja
PY  - 2006
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/82
AB  - During the recent archaeological investigations in 2002 – 2005, on Gamzigrad – Romuliana, the palace of emperor Gallerius from the beginning of 4th century A.D, traces of metallurgical activities in Late Roman horizons, from the end of 4th to 6th century A. D. were noticed. Some preliminary physical and chemical analysis of the ore, slag and charcoal from the large smelting furnace was done by Prof. Dragana Živković and Prof. Nada Štrbac with associates on Technical faculty in Bor.
PB  - Savez inženjera metalurgije Srbije, Beograd
T2  - Metalurgija
T1  - Traces of metallurgical activities in late Roman romuliana: Results of recent investigations
EP  - 128
IS  - 2-3
SP  - 111
VL  - 12
UR  - conv_276
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Živić, Maja",
year = "2006",
abstract = "During the recent archaeological investigations in 2002 – 2005, on Gamzigrad – Romuliana, the palace of emperor Gallerius from the beginning of 4th century A.D, traces of metallurgical activities in Late Roman horizons, from the end of 4th to 6th century A. D. were noticed. Some preliminary physical and chemical analysis of the ore, slag and charcoal from the large smelting furnace was done by Prof. Dragana Živković and Prof. Nada Štrbac with associates on Technical faculty in Bor.",
publisher = "Savez inženjera metalurgije Srbije, Beograd",
journal = "Metalurgija",
title = "Traces of metallurgical activities in late Roman romuliana: Results of recent investigations",
pages = "128-111",
number = "2-3",
volume = "12",
url = "conv_276"
}
Petković, S.,& Živić, M.. (2006). Traces of metallurgical activities in late Roman romuliana: Results of recent investigations. in Metalurgija
Savez inženjera metalurgije Srbije, Beograd., 12(2-3), 111-128.
conv_276
Petković S, Živić M. Traces of metallurgical activities in late Roman romuliana: Results of recent investigations. in Metalurgija. 2006;12(2-3):111-128.
conv_276 .
Petković, Sofija, Živić, Maja, "Traces of metallurgical activities in late Roman romuliana: Results of recent investigations" in Metalurgija, 12, no. 2-3 (2006):111-128,
conv_276 .

Jednoredni češljevi od jelenjeg roga sa Romulijane

Petković, Sofija

(Arheološki institut, Beograd, 2006)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2006
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/73
AB  - Istraživanjima na Romulijani, u slojevima kasnoantičkog horizonta s kraja IV - sredine/druge polovine V veka, nađeno je devet troslojnih češljeva sa jednim redom zubaca od jelenjeg roga (Sl. 2. 1-9). Oni su nađeni na tri sektora na ovom nalazištu (Sl. 1): četiri primerka u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja, Kuli 19, dva na Sektoru palate II, južno od Kibelinog hrama i tri na Sektoru termi u jugoistočnom delu utvrđenja. Pomenuti češljevi mogu se svrstati u dva tipa: tip troslojnih, jednorednih češljeva sa polukružnom drškom (Petković češalj tip VII) i tip troslojnih jednorednih češljeva sa trostranom drškom ukrašenom konjskim protomima (Petković češalj tip VI). Tip VII (Sl. 2. 3-9), u provincijama na tlu Gornje Mezije (Moesia I, Dacia Ripensis, Dacia Mediterranea, Dardania), generalno se datuje u IV - prvu polovinu V veka. Češljevi sa konjskim protomima, tip VI (Sl. 2. 1-2), datuju se u pomenutim provincijama u poslednju četvrtinu IV početak V veka, odnosno bliže 380-408. godine. Analizom jednorednih češljeva od jelenjeg roga sa Romulijane izdvojene su dve grupe: starija, sa primercima sa polukružnom drškom sa sedlastim završecima, nastalim u okviru kulture Černjahov-Sintana de Mureš (Sl. 2. 3, 5-7; Sl. 5-8), i mlađa, sa primercima sa polukružnom drškom (Sl. 2. 8-9; Sl. 10; Sl. 12) ili trostranom drškom ukrašenom konjskim protomima (Sl. 2, 1-2; Sl. 13-14). Češljevi druge grupe nastali pod "varvarskim" uticajem, najverovatnije su izrađivani u radionicama Romulijane, sobzirom na veliku koncentraciju predmeta, sirovina i poluproizvoda od jelenjeg roga u istočnom delu utvrđenja. Treba pomenuti jedinstven nalaz prerađenog češlja sa polukružnom drškom sa sedlastim završecima u mali češalj sa polukružnom drškom (Sl. 2. 4; Sl. 6), što je po mom saznanju jedini konstatovan slučaj. Ceo češalj je smanjen, tako što su oplate skraćene, luk drške je opsečen, te se ukrasni žljeb našao uz samu gornju ivicu. Umetnuta je nova pločica sa zupcima, verovatno jer su se stari oštetili. Ona je nevešto uklopljena uz postojeću pločicu sa zupcima, pre svega jer su različite debljine, a i gustina zubaca nije simetrična. Češalj je spojen je sa pet bronzanih zakivaka, i to jedan na lučnoj dršci, jedan na delu oplate iznad starih zubaca i tri, jedan preko drugog, na strani oplate gde su umetnuti novi zupci. Na ovom mestu oplata je pukla pri rekonstrukciji zbog veće debljine središnjeg sloja, te je "majstor" zato pričvrstio sa više zakivaka. Na lučnoj dršci su vidljive dve rupice od starih zakivaka, koje su posle popravke češlja služile za kačenje na alku ili uzicu. Zanimljiv je i ostatak ukrasa na oplati - jedno "okce" i kružić sa "okcem" u sredini potpuno ekcentrično postavljeni u odnosu na smanjenu oplatu. Ovi češljevi zbog malih dimenzija, nisu mogli da se koriste za češljanje kose, ali su mogli pričvršćivati frizuru. Zanimljivo je da su dugu kosu, pod uticajem "varvarskog " ukusa, u kasnoj antici nosili i pripadnici rimske vojske. Kako je kod istočnih Germana postojalo verovanje da je snaga čoveka, pre svega ratnika, pohranjena u kosi, češalj je bio značajan kultni predmet. On je zbog dodira sa kosom, imao niz magijskih funkcija, pre svega zaštitnu. Zato su mali češljevi sa jednim redom zubaca, najverovatnije, stalno nošeni u kosi, zakačeni za pojas, ili na uzici oko vrata, o čemu svedoče rupice za provlačenje metalnih alki za kačenje i na primercima sa Romulijane (Sl. 5-6 Sl. 13-14). Na kraju, ni posle smrti se vlasnik češlja nije odvajao od svog amuleta i često je sa njim sahranjivan. Rimski jednoredni češljevi sa trostranom drškom i futrolom ukrašenom konjskim protomima, nastali pod "varvarskim " uticajem, povezani su sa konjičkim odredima provincijske vojske, equites pseudocomitatenses. Oni su bili insignije i oznake čina zapovednika pomenutih jedinica, kao i fibule u obliku svastike ukrašene konjskim protomima. U Istočnom Iliriku, gde se nalazila Romulijana, equites pseudocomitatenses su obezbeđivali puteve i utvrđene gradove od 380 do prelaza IV u V vek, a najkasnije do 408. godine. Nalazi troslojnih jednorednih češljeva od jelenjeg roga sa Romulijane svedoče o kontinuitetu stanovništva kasnoantičkog perioda na ovom lokalitetu od poslednje četvrtine IV do kraja V veka. Romulianum V veka bio je naseljen "varvarima", nosiocima kulture Černjahov Sintana de Mureš, pre svega Gotima, koje je Teodosije I primio na teritoriju Carstva 380-382. godine i autohtonim stanovništvom iz ruralne okoline Galerijeve palate. Simbiozom ove dve populacije, nastalo je stanovništvo, koje je između ostalog, imalo afinitet ka jednorednim češljevima od jelenjeg roga. Utvrđeno naselje na Gamzigradu pretrpelo je tokom V veka u dva maha napade Huna: 408 pod vođstvom Uldisa, posle razaranja utvrđenja Castra Martis, današnja Kula u Bugarskoj, i 441/443. Atilinu invaziju na teritoriju Carstva posle sloma Dunavskog limesa. Ipak, život se nastavio na sličan način u Romulijani, sve do kraja V veka, kada su ranovizantijski carevi Anastazije i/ili Justin I na Gamzigradu podigli naselje sasvim drugačijeg karaktera. Pitanje o funkciji kasnoantičke Romulijane, nastale na carskom posedu u poslednjoj četvrtini IV veka, za sada ostaje bez odgovora.
AB  - In the course of investigations at Romuliana nine antler three-partite combs with a single row of teeth were found in the Late Roman horizons dating from the late 4th - mid 5th century. They were found in Tower 19, in the Palace II sector and in the Thermae sector. The combs can be classified as two types: three-partite unilateral combs with semicircular handle (Petković comb type VII) and three-partite unilateral combs with triangular handle decorated with horse protomes (Petković comb type VI). Two groups of these finds were distinguished after more detailed analysis; the earlier one including specimens originating from the Chernyahov-Sîntana de Mureº culture and later one including specimens made under "barbarian"influence and produced in Romuliana. These finds confirm the continuity of settlement at Romuliana in the Late Roman period, from the final quarter of the 4th until the end of the 5th century and open up the question of the character of the settlement.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Jednoredni češljevi od jelenjeg roga sa Romulijane
T1  - Unilateral antler combs from Romuliana
EP  - 366
IS  - 56
SP  - 353
DO  - 10.2298/STA0656353P
UR  - conv_670
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2006",
abstract = "Istraživanjima na Romulijani, u slojevima kasnoantičkog horizonta s kraja IV - sredine/druge polovine V veka, nađeno je devet troslojnih češljeva sa jednim redom zubaca od jelenjeg roga (Sl. 2. 1-9). Oni su nađeni na tri sektora na ovom nalazištu (Sl. 1): četiri primerka u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja, Kuli 19, dva na Sektoru palate II, južno od Kibelinog hrama i tri na Sektoru termi u jugoistočnom delu utvrđenja. Pomenuti češljevi mogu se svrstati u dva tipa: tip troslojnih, jednorednih češljeva sa polukružnom drškom (Petković češalj tip VII) i tip troslojnih jednorednih češljeva sa trostranom drškom ukrašenom konjskim protomima (Petković češalj tip VI). Tip VII (Sl. 2. 3-9), u provincijama na tlu Gornje Mezije (Moesia I, Dacia Ripensis, Dacia Mediterranea, Dardania), generalno se datuje u IV - prvu polovinu V veka. Češljevi sa konjskim protomima, tip VI (Sl. 2. 1-2), datuju se u pomenutim provincijama u poslednju četvrtinu IV početak V veka, odnosno bliže 380-408. godine. Analizom jednorednih češljeva od jelenjeg roga sa Romulijane izdvojene su dve grupe: starija, sa primercima sa polukružnom drškom sa sedlastim završecima, nastalim u okviru kulture Černjahov-Sintana de Mureš (Sl. 2. 3, 5-7; Sl. 5-8), i mlađa, sa primercima sa polukružnom drškom (Sl. 2. 8-9; Sl. 10; Sl. 12) ili trostranom drškom ukrašenom konjskim protomima (Sl. 2, 1-2; Sl. 13-14). Češljevi druge grupe nastali pod "varvarskim" uticajem, najverovatnije su izrađivani u radionicama Romulijane, sobzirom na veliku koncentraciju predmeta, sirovina i poluproizvoda od jelenjeg roga u istočnom delu utvrđenja. Treba pomenuti jedinstven nalaz prerađenog češlja sa polukružnom drškom sa sedlastim završecima u mali češalj sa polukružnom drškom (Sl. 2. 4; Sl. 6), što je po mom saznanju jedini konstatovan slučaj. Ceo češalj je smanjen, tako što su oplate skraćene, luk drške je opsečen, te se ukrasni žljeb našao uz samu gornju ivicu. Umetnuta je nova pločica sa zupcima, verovatno jer su se stari oštetili. Ona je nevešto uklopljena uz postojeću pločicu sa zupcima, pre svega jer su različite debljine, a i gustina zubaca nije simetrična. Češalj je spojen je sa pet bronzanih zakivaka, i to jedan na lučnoj dršci, jedan na delu oplate iznad starih zubaca i tri, jedan preko drugog, na strani oplate gde su umetnuti novi zupci. Na ovom mestu oplata je pukla pri rekonstrukciji zbog veće debljine središnjeg sloja, te je "majstor" zato pričvrstio sa više zakivaka. Na lučnoj dršci su vidljive dve rupice od starih zakivaka, koje su posle popravke češlja služile za kačenje na alku ili uzicu. Zanimljiv je i ostatak ukrasa na oplati - jedno "okce" i kružić sa "okcem" u sredini potpuno ekcentrično postavljeni u odnosu na smanjenu oplatu. Ovi češljevi zbog malih dimenzija, nisu mogli da se koriste za češljanje kose, ali su mogli pričvršćivati frizuru. Zanimljivo je da su dugu kosu, pod uticajem "varvarskog " ukusa, u kasnoj antici nosili i pripadnici rimske vojske. Kako je kod istočnih Germana postojalo verovanje da je snaga čoveka, pre svega ratnika, pohranjena u kosi, češalj je bio značajan kultni predmet. On je zbog dodira sa kosom, imao niz magijskih funkcija, pre svega zaštitnu. Zato su mali češljevi sa jednim redom zubaca, najverovatnije, stalno nošeni u kosi, zakačeni za pojas, ili na uzici oko vrata, o čemu svedoče rupice za provlačenje metalnih alki za kačenje i na primercima sa Romulijane (Sl. 5-6 Sl. 13-14). Na kraju, ni posle smrti se vlasnik češlja nije odvajao od svog amuleta i često je sa njim sahranjivan. Rimski jednoredni češljevi sa trostranom drškom i futrolom ukrašenom konjskim protomima, nastali pod "varvarskim " uticajem, povezani su sa konjičkim odredima provincijske vojske, equites pseudocomitatenses. Oni su bili insignije i oznake čina zapovednika pomenutih jedinica, kao i fibule u obliku svastike ukrašene konjskim protomima. U Istočnom Iliriku, gde se nalazila Romulijana, equites pseudocomitatenses su obezbeđivali puteve i utvrđene gradove od 380 do prelaza IV u V vek, a najkasnije do 408. godine. Nalazi troslojnih jednorednih češljeva od jelenjeg roga sa Romulijane svedoče o kontinuitetu stanovništva kasnoantičkog perioda na ovom lokalitetu od poslednje četvrtine IV do kraja V veka. Romulianum V veka bio je naseljen "varvarima", nosiocima kulture Černjahov Sintana de Mureš, pre svega Gotima, koje je Teodosije I primio na teritoriju Carstva 380-382. godine i autohtonim stanovništvom iz ruralne okoline Galerijeve palate. Simbiozom ove dve populacije, nastalo je stanovništvo, koje je između ostalog, imalo afinitet ka jednorednim češljevima od jelenjeg roga. Utvrđeno naselje na Gamzigradu pretrpelo je tokom V veka u dva maha napade Huna: 408 pod vođstvom Uldisa, posle razaranja utvrđenja Castra Martis, današnja Kula u Bugarskoj, i 441/443. Atilinu invaziju na teritoriju Carstva posle sloma Dunavskog limesa. Ipak, život se nastavio na sličan način u Romulijani, sve do kraja V veka, kada su ranovizantijski carevi Anastazije i/ili Justin I na Gamzigradu podigli naselje sasvim drugačijeg karaktera. Pitanje o funkciji kasnoantičke Romulijane, nastale na carskom posedu u poslednjoj četvrtini IV veka, za sada ostaje bez odgovora., In the course of investigations at Romuliana nine antler three-partite combs with a single row of teeth were found in the Late Roman horizons dating from the late 4th - mid 5th century. They were found in Tower 19, in the Palace II sector and in the Thermae sector. The combs can be classified as two types: three-partite unilateral combs with semicircular handle (Petković comb type VII) and three-partite unilateral combs with triangular handle decorated with horse protomes (Petković comb type VI). Two groups of these finds were distinguished after more detailed analysis; the earlier one including specimens originating from the Chernyahov-Sîntana de Mureº culture and later one including specimens made under "barbarian"influence and produced in Romuliana. These finds confirm the continuity of settlement at Romuliana in the Late Roman period, from the final quarter of the 4th until the end of the 5th century and open up the question of the character of the settlement.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Jednoredni češljevi od jelenjeg roga sa Romulijane, Unilateral antler combs from Romuliana",
pages = "366-353",
number = "56",
doi = "10.2298/STA0656353P",
url = "conv_670"
}
Petković, S.. (2006). Jednoredni češljevi od jelenjeg roga sa Romulijane. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(56), 353-366.
https://doi.org/10.2298/STA0656353P
conv_670
Petković S. Jednoredni češljevi od jelenjeg roga sa Romulijane. in Starinar. 2006;(56):353-366.
doi:10.2298/STA0656353P
conv_670 .
Petković, Sofija, "Jednoredni češljevi od jelenjeg roga sa Romulijane" in Starinar, no. 56 (2006):353-366,
https://doi.org/10.2298/STA0656353P .,
conv_670 .
1

Grupa bronzanih fibula sa Romulijane

Petković, Sofija; Živić, Maja

(Narodni muzej, Beograd, 2005)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Živić, Maja
PY  - 2005
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/68
AB  - U toku priprema za izložbu Narodnog muzeja u Zaječaru Felix Romuliana. 50 godina odgonetanja, koja je otvorena krajem oktobra 2003. godine u okviru obeležavanja pola stoleća od početka sistematskih arheoloških istraživanja Gamzigrada, u depou istog muzeja pronađena je kutija sa grupom bronzanih fibula bez inventarskih oznaka ili drugih bližih odrednica, osim cedulje sa natpisom Jugoistočni deo naselja, 1979. godina. Konstatovano je osamnaest bronzanih fibula, koje, osim jednog ranovizantijskog primerka, pripadaju vremenu I - IV veka n. ere. Kao zanimljiv, autori bi istakli podatak da su sve fibule manjih dimenzija, dužine od 2,5 do 4,5 cm. Pretpostavka Maje Živić, kustosa Narodnog muzeja u Zaječaru, bila je da su te fibule ranije izdvojene za konzervaciju, a da potiču sa istraživanja nalazišta Gamzigrad Felix Romuliana 70 - ih godina XX veka. Daljim traganjem za bližim podacima o ovim predmetima, utvrđeno je da nisu uvedeni u Knjigu inventara arheološkog nalazišta Gamzigrad - Felix Romuliana (arheološki nalazi sa Romulijane tretiraju se kao zasebna zbirka i uvode se u posebnu inventarsku knjigu). Ostaje, dakle, dilema da li se zaista radi o arheološkim nalazima sa Romulijane. Predmeti sa drugih nalazišta, međutim, koji se nalaze u fondu Narodnog muzeja u Zaječaru, evidentirani su u Knjizi unosa i Knjizi opšteg inventara (postoje tri zasebne knjige opšteg inventara, za praistorijske, antičke i srednjovekovne nalaze), s obzirom da se do njih uglavnom, dolazilo otkupom. Zato se čini najverovatnijim da ove fibule potiču sa arheoloških iskopavanja Romulijane, vršenih 1979. godine ili ranijih godina, sa kojih delimično nedostaje terenska dokumentacija.
AB  - In the course of preparing the exhibition in the National Museum in Zaječar Felix Romuliana. 50 years of solving the riddle organized in October 2003 to commemorate half a century since the beginning of systematic archaeological excavations of Gamzigrad we discovered in the depot of Zaječar museum a box with a group of bronze fibulae without inventory numbers or other more precise data except for the piece of paper saying Southeastern area of the settlement. The year 1979. We encountered eighteen bronze fibulae, which except one Early Byzantine specimen date from the 1st-4th century AD. As rather interesting authors emphasize the fact that all of the fibulae are of smaller size, their length being from 2.5 to 4.5 cm. The assumption of Maja Živić, curator of the National Museum in Zaječar was that these fibulae had been once selected for conservation and that they come from investigation of Gamzigrad - Felix Romuliana in the 1970s.
PB  - Narodni muzej, Beograd
T2  - Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija
T1  - Grupa bronzanih fibula sa Romulijane
T1  - The group of the bronze fibulae from Romuliana
EP  - 458
IS  - 1
SP  - 439
VL  - 18
UR  - conv_186
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Živić, Maja",
year = "2005",
abstract = "U toku priprema za izložbu Narodnog muzeja u Zaječaru Felix Romuliana. 50 godina odgonetanja, koja je otvorena krajem oktobra 2003. godine u okviru obeležavanja pola stoleća od početka sistematskih arheoloških istraživanja Gamzigrada, u depou istog muzeja pronađena je kutija sa grupom bronzanih fibula bez inventarskih oznaka ili drugih bližih odrednica, osim cedulje sa natpisom Jugoistočni deo naselja, 1979. godina. Konstatovano je osamnaest bronzanih fibula, koje, osim jednog ranovizantijskog primerka, pripadaju vremenu I - IV veka n. ere. Kao zanimljiv, autori bi istakli podatak da su sve fibule manjih dimenzija, dužine od 2,5 do 4,5 cm. Pretpostavka Maje Živić, kustosa Narodnog muzeja u Zaječaru, bila je da su te fibule ranije izdvojene za konzervaciju, a da potiču sa istraživanja nalazišta Gamzigrad Felix Romuliana 70 - ih godina XX veka. Daljim traganjem za bližim podacima o ovim predmetima, utvrđeno je da nisu uvedeni u Knjigu inventara arheološkog nalazišta Gamzigrad - Felix Romuliana (arheološki nalazi sa Romulijane tretiraju se kao zasebna zbirka i uvode se u posebnu inventarsku knjigu). Ostaje, dakle, dilema da li se zaista radi o arheološkim nalazima sa Romulijane. Predmeti sa drugih nalazišta, međutim, koji se nalaze u fondu Narodnog muzeja u Zaječaru, evidentirani su u Knjizi unosa i Knjizi opšteg inventara (postoje tri zasebne knjige opšteg inventara, za praistorijske, antičke i srednjovekovne nalaze), s obzirom da se do njih uglavnom, dolazilo otkupom. Zato se čini najverovatnijim da ove fibule potiču sa arheoloških iskopavanja Romulijane, vršenih 1979. godine ili ranijih godina, sa kojih delimično nedostaje terenska dokumentacija., In the course of preparing the exhibition in the National Museum in Zaječar Felix Romuliana. 50 years of solving the riddle organized in October 2003 to commemorate half a century since the beginning of systematic archaeological excavations of Gamzigrad we discovered in the depot of Zaječar museum a box with a group of bronze fibulae without inventory numbers or other more precise data except for the piece of paper saying Southeastern area of the settlement. The year 1979. We encountered eighteen bronze fibulae, which except one Early Byzantine specimen date from the 1st-4th century AD. As rather interesting authors emphasize the fact that all of the fibulae are of smaller size, their length being from 2.5 to 4.5 cm. The assumption of Maja Živić, curator of the National Museum in Zaječar was that these fibulae had been once selected for conservation and that they come from investigation of Gamzigrad - Felix Romuliana in the 1970s.",
publisher = "Narodni muzej, Beograd",
journal = "Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija",
title = "Grupa bronzanih fibula sa Romulijane, The group of the bronze fibulae from Romuliana",
pages = "458-439",
number = "1",
volume = "18",
url = "conv_186"
}
Petković, S.,& Živić, M.. (2005). Grupa bronzanih fibula sa Romulijane. in Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija
Narodni muzej, Beograd., 18(1), 439-458.
conv_186
Petković S, Živić M. Grupa bronzanih fibula sa Romulijane. in Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija. 2005;18(1):439-458.
conv_186 .
Petković, Sofija, Živić, Maja, "Grupa bronzanih fibula sa Romulijane" in Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija, 18, no. 1 (2005):439-458,
conv_186 .

Arheološka iskopavanja na lokalitetu Romuliana - Gamzigrad u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja u 2002. godini

Petković, Sofija

(Srpsko arheološko društvo, Beograd, 2004)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2004
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/61
AB  - Tokom juna i jula 2002. godine završena su arheološka iskopavanja u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja (Kula 19) carske palate Felix Romuliana na lokalitetu Gamzigrad kod Zaječara. Istražen je segment II i delovi sa očuvanim kulturnim slojem u segmentu IV i središnjem delu kule. Posle Galerijeve izgradnje konstatovana su četiri horizonta nastala od poslednje četvrtine IV do VI veka. U okviru I i II horizonta nađeni su nivoi sa objektima od lakog materijala i pećima, od kojih se neke mogu povezati sa metalurškim aktivnostima. Konstatovan je nivo poda kule i ispitana je konstrukcija njegove supstrukcije i baze stubaca 1, 2 i 3 u segmentima II i IV.
PB  - Srpsko arheološko društvo, Beograd
T2  - Glasnik Srpskog arheološkog društva
T1  - Arheološka iskopavanja na lokalitetu Romuliana - Gamzigrad u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja u 2002. godini
T1  - Archaeological excavations on Romuliana - Gamzigrad in 2002: West gate south tower of later fortification
EP  - 144
IS  - 20
SP  - 127
VL  - 21
UR  - conv_222
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2004",
abstract = "Tokom juna i jula 2002. godine završena su arheološka iskopavanja u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja (Kula 19) carske palate Felix Romuliana na lokalitetu Gamzigrad kod Zaječara. Istražen je segment II i delovi sa očuvanim kulturnim slojem u segmentu IV i središnjem delu kule. Posle Galerijeve izgradnje konstatovana su četiri horizonta nastala od poslednje četvrtine IV do VI veka. U okviru I i II horizonta nađeni su nivoi sa objektima od lakog materijala i pećima, od kojih se neke mogu povezati sa metalurškim aktivnostima. Konstatovan je nivo poda kule i ispitana je konstrukcija njegove supstrukcije i baze stubaca 1, 2 i 3 u segmentima II i IV.",
publisher = "Srpsko arheološko društvo, Beograd",
journal = "Glasnik Srpskog arheološkog društva",
title = "Arheološka iskopavanja na lokalitetu Romuliana - Gamzigrad u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja u 2002. godini, Archaeological excavations on Romuliana - Gamzigrad in 2002: West gate south tower of later fortification",
pages = "144-127",
number = "20",
volume = "21",
url = "conv_222"
}
Petković, S.. (2004). Arheološka iskopavanja na lokalitetu Romuliana - Gamzigrad u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja u 2002. godini. in Glasnik Srpskog arheološkog društva
Srpsko arheološko društvo, Beograd., 21(20), 127-144.
conv_222
Petković S. Arheološka iskopavanja na lokalitetu Romuliana - Gamzigrad u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja u 2002. godini. in Glasnik Srpskog arheološkog društva. 2004;21(20):127-144.
conv_222 .
Petković, Sofija, "Arheološka iskopavanja na lokalitetu Romuliana - Gamzigrad u južnoj kuli zapadne kapije mlađeg utvrđenja u 2002. godini" in Glasnik Srpskog arheološkog društva, 21, no. 20 (2004):127-144,
conv_222 .

Rimske fibule sa Ulpijane - arheološka istraživanja 1981-1987

Petković, Sofija

(Arheološki institut, Beograd, 2003)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2003
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/52
AB  - Rimski grad Ulpiana obnavljan je više puta tokom svoje duge istorije, od početka II veka n. e. do 618. godine, kada je definitivno napušten pred najezdom Avara i Slovena. Arheološkim istraživanjima potvrđeno je više faza života na ovom lokalitetu. Sistematska iskopavanja Ulpijane 1981-1987. godine pod rukovodstvom Maje Parović-Pešikan, koja su obavili Arheološki institut iz Beograda i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika iz Prištine, pružila su mogućnost njihovog preciznijeg hronološkog razgraničenja. Tokom ovih istraživanja, kojima su obuhvaćeni kompleks severne kapije, zapadna kapija i gradsko jezgro duž glavne ulice, cardo maximus, pronađeno je četrnaest fibula, koje su mogle biti tipološki određene. Smatrali smo da bi bilo korisno prikazati ovaj hronološki indikativan arheološki materijal u okviru utvrđenih faza života na lokalitetu. Fibule sa Ulpijane razvrstali smo u devet tipova, koji pripadaju širokom hronološkom rasponu od kraja I do sredine V veka. Datovanje tipova izvršeno je na osnovu analogija i stratigrafskih podataka o arheološkim celinama iz kojih potiču: 1. 1. Bronzana fibula sa šarnirom i pločastim lukom ukrašenim emajlom, T. I, 1 datuje se u kraj I - početak III veka. 2. 2. Bronzana lučna jako profilisana fibula sa kratkim držačem igle, dugmetastim završetkom stope i glavom u obliku trube, T. I, 2, datuje se u II-III vek. 3. 3. Bronzana lučna jako profilisana fibula sa visokim držačem igle i dugmetastim završetkom stope, T. I, 3, datuje se u II-III vek. 1. 4. Bronzane lučne fibule sa šarnir mehanizmom, grbenom na luku, visokim držačem igle i dugmetastim završetkom stope, T. I, 4-5, datuju se u II-III vek. 2. 5. Bronzana lučna kolenasta fibula sa visokim držačem igle, T. I, 6, datuju se od II do IV veka. 3. 6. Jednostavne lučne fibule sa glavom u vidu opruge, najčešće od četiri navoja i kratkim držačem igle, tzv. "legionarske fibule", mogu biti bronzane sa olučastim držačem igle i ponekad dugmetastim završetkom stope - varijanta 1 ili sa zavijutcima na glavi i stopi i pločastim nosačem igle - varijanta 2 koje se datuju od kraja I do IV veka, kao i gvozdene imitacije prethodne varijante - varijanta 3, karakteristične za III-IV vek, T. II, 1-5. 1. 7. Bronzana prstenasta "omega" fibula spiralno uvijenih krajeva, T. II, 6 datuje se u kraj III-IV vek. 2. 8. Mala srebrna lučna fibula sa pločastom polukružnom glavom, pločastom romboidnom stopom i olučastim držačem igle, T. II, 7, datuje se u kraj IV - prvu polovinu V veka. 3. 9. Bronzana lučna fibula sa posuvraćenom, trapezasto proširenom stopom i grebenom na luku, T. II, 8, datuje se u kraj IV - prvu polovinu V veka. Kao što se vidi iz pregleda tipova fibula nađenih na Ulpijani tokom istraživanja 1981-1987. godine, one se mogu svrstati u tri hronološke grupe: I grupa - tipovi fibula koji traju od kraja I do sredine III veka, generalno datovani u II - prvu polovinu III veka, šarnir - fibule, jako profilisane lučne fibule i kolenaste fibula (tip 1-5), II grupa - tipovi III-IV veka, jednostavne lučne fibule i prstenasta omega - fibula (tip 6-7) i III grupa - tipovi karakteristični za početak perioda seobe naroda, srebrna fibula sa polukružnom pločastom glavom i romboidnom stopom i fibula sa posuvraćenom trapezastom stopom (tip 8-9) datovani u kraj IV - prvu polovinu V veka. Naše hronološke grupe i tipovi fibula prema mestu nalaza odgovaraju fazama života na Ulpijani utvrđenim istraživanjima 1981-1987. na osnovu stratigrafskih podataka i analize otkrivene arhitekture. Treba imati u vidu da je Ulpiana, smeštena na raskrsnici puteva koji su povezivali Dunavski limes sa Dalmacijom i Makedonijom, a preko Niša sa Trakijom, morala biti značajan zanatski i trgovinski centar, te je razumljiva raznolikost tipova fibula i u skromnom materijalu koji smo obradili. Iako, za sada, nema dovoljno podataka o lokalnoj proizvodnji fibula na Ulpijani, radionica za topljenje i obradu metala s kraja III - početka IV veka, konstatovana u III horizontu, zapadno od Severne kapije, govori u prilog pretpostavci da je ova vrsta nakita izrađivana na licu mesta. Na osnovu tipološko-hronološke analize naših fibula izdvojili bi period kraja III - prve polovine IV veka kao vreme njihove intenzivne lokalne proizvodnje. U svakom slučaju, Ulpijana je bila administrativno središte Dardanske rudne oblasti, te je metalurgija morala činiti značajan faktor ekonomije grada. Putevi importa fibula na Ulpijanu i uticaji na lokalnu proizvodnju u ranocarskom periodu dolaze sa severa Dunavom i dolinom Velike Morave, dok se u vreme kasne antike težište pomera na Donje Podunavlje, odakle dolinom Timoka dospevaju na naš lokalitet. Tako fibule I grupe pripadaju panonskim tipovima (tip 1-3), s izuzetkom šarnir fibula sa rebrasto profilisanim lukom, koje su najverovatnije proizvođene na gornjomezijskom limesu. Fibule II grupe lokalno su proizvođene, osim tipa 7 čiji se nalazi u Gornjoj Meziji koncentrišu na limesu, oko Singidunuma, dok černjahovske fibule III grupe (tip 8-9) na Ulpijanu stižu iz Priobalne Dakije dolinom Timoka. Može se reći, da se fibule sa Ulpijane obrađene u ovom radu uklapaju u okvire istorijske i ekonomske slike o rimskoj provinciji Gornjoj Meziji i kasnije diocezi Dakiji, koja nam je poznata na osnovu arheoloških nalaza i istorijskih izvora.
AB  - During systematic archaeological excavations of the Roman town Ulpiana, from 1981 to 1987, which were carried out by the Archaeological Institute in Belgrade and the Regional Institute for Protection of Cultural Monuments in Priština under supervision of dr. Maja Parović-Pešikan, the north and west gate complex of the fortress and part of the town nucleus, 40 m along the main street cardo maximus, were investigated. On that occasion, fourteen fibulae and six fragments of fibulae, in clearly stratified layers and life horizons, were found at that site. Nine types of fibulae from the chronological period 1st to 5th century A.D. were identified. The majority of fibulae are made of bronze, one example is of silver and two of iron. The chronological determination of investigated horizons, which was ascertained by the author of excavations, is confirmed on the basis of the fibula finds dealt with in this study.
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Rimske fibule sa Ulpijane - arheološka istraživanja 1981-1987
T1  - Roman fibulae from Ulpiana: Archaeological investigations 1981-87
EP  - 253
IS  - 53-54
SP  - 241
DO  - 10.2298/STA0454241P
UR  - conv_653
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2003",
abstract = "Rimski grad Ulpiana obnavljan je više puta tokom svoje duge istorije, od početka II veka n. e. do 618. godine, kada je definitivno napušten pred najezdom Avara i Slovena. Arheološkim istraživanjima potvrđeno je više faza života na ovom lokalitetu. Sistematska iskopavanja Ulpijane 1981-1987. godine pod rukovodstvom Maje Parović-Pešikan, koja su obavili Arheološki institut iz Beograda i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika iz Prištine, pružila su mogućnost njihovog preciznijeg hronološkog razgraničenja. Tokom ovih istraživanja, kojima su obuhvaćeni kompleks severne kapije, zapadna kapija i gradsko jezgro duž glavne ulice, cardo maximus, pronađeno je četrnaest fibula, koje su mogle biti tipološki određene. Smatrali smo da bi bilo korisno prikazati ovaj hronološki indikativan arheološki materijal u okviru utvrđenih faza života na lokalitetu. Fibule sa Ulpijane razvrstali smo u devet tipova, koji pripadaju širokom hronološkom rasponu od kraja I do sredine V veka. Datovanje tipova izvršeno je na osnovu analogija i stratigrafskih podataka o arheološkim celinama iz kojih potiču: 1. 1. Bronzana fibula sa šarnirom i pločastim lukom ukrašenim emajlom, T. I, 1 datuje se u kraj I - početak III veka. 2. 2. Bronzana lučna jako profilisana fibula sa kratkim držačem igle, dugmetastim završetkom stope i glavom u obliku trube, T. I, 2, datuje se u II-III vek. 3. 3. Bronzana lučna jako profilisana fibula sa visokim držačem igle i dugmetastim završetkom stope, T. I, 3, datuje se u II-III vek. 1. 4. Bronzane lučne fibule sa šarnir mehanizmom, grbenom na luku, visokim držačem igle i dugmetastim završetkom stope, T. I, 4-5, datuju se u II-III vek. 2. 5. Bronzana lučna kolenasta fibula sa visokim držačem igle, T. I, 6, datuju se od II do IV veka. 3. 6. Jednostavne lučne fibule sa glavom u vidu opruge, najčešće od četiri navoja i kratkim držačem igle, tzv. "legionarske fibule", mogu biti bronzane sa olučastim držačem igle i ponekad dugmetastim završetkom stope - varijanta 1 ili sa zavijutcima na glavi i stopi i pločastim nosačem igle - varijanta 2 koje se datuju od kraja I do IV veka, kao i gvozdene imitacije prethodne varijante - varijanta 3, karakteristične za III-IV vek, T. II, 1-5. 1. 7. Bronzana prstenasta "omega" fibula spiralno uvijenih krajeva, T. II, 6 datuje se u kraj III-IV vek. 2. 8. Mala srebrna lučna fibula sa pločastom polukružnom glavom, pločastom romboidnom stopom i olučastim držačem igle, T. II, 7, datuje se u kraj IV - prvu polovinu V veka. 3. 9. Bronzana lučna fibula sa posuvraćenom, trapezasto proširenom stopom i grebenom na luku, T. II, 8, datuje se u kraj IV - prvu polovinu V veka. Kao što se vidi iz pregleda tipova fibula nađenih na Ulpijani tokom istraživanja 1981-1987. godine, one se mogu svrstati u tri hronološke grupe: I grupa - tipovi fibula koji traju od kraja I do sredine III veka, generalno datovani u II - prvu polovinu III veka, šarnir - fibule, jako profilisane lučne fibule i kolenaste fibula (tip 1-5), II grupa - tipovi III-IV veka, jednostavne lučne fibule i prstenasta omega - fibula (tip 6-7) i III grupa - tipovi karakteristični za početak perioda seobe naroda, srebrna fibula sa polukružnom pločastom glavom i romboidnom stopom i fibula sa posuvraćenom trapezastom stopom (tip 8-9) datovani u kraj IV - prvu polovinu V veka. Naše hronološke grupe i tipovi fibula prema mestu nalaza odgovaraju fazama života na Ulpijani utvrđenim istraživanjima 1981-1987. na osnovu stratigrafskih podataka i analize otkrivene arhitekture. Treba imati u vidu da je Ulpiana, smeštena na raskrsnici puteva koji su povezivali Dunavski limes sa Dalmacijom i Makedonijom, a preko Niša sa Trakijom, morala biti značajan zanatski i trgovinski centar, te je razumljiva raznolikost tipova fibula i u skromnom materijalu koji smo obradili. Iako, za sada, nema dovoljno podataka o lokalnoj proizvodnji fibula na Ulpijani, radionica za topljenje i obradu metala s kraja III - početka IV veka, konstatovana u III horizontu, zapadno od Severne kapije, govori u prilog pretpostavci da je ova vrsta nakita izrađivana na licu mesta. Na osnovu tipološko-hronološke analize naših fibula izdvojili bi period kraja III - prve polovine IV veka kao vreme njihove intenzivne lokalne proizvodnje. U svakom slučaju, Ulpijana je bila administrativno središte Dardanske rudne oblasti, te je metalurgija morala činiti značajan faktor ekonomije grada. Putevi importa fibula na Ulpijanu i uticaji na lokalnu proizvodnju u ranocarskom periodu dolaze sa severa Dunavom i dolinom Velike Morave, dok se u vreme kasne antike težište pomera na Donje Podunavlje, odakle dolinom Timoka dospevaju na naš lokalitet. Tako fibule I grupe pripadaju panonskim tipovima (tip 1-3), s izuzetkom šarnir fibula sa rebrasto profilisanim lukom, koje su najverovatnije proizvođene na gornjomezijskom limesu. Fibule II grupe lokalno su proizvođene, osim tipa 7 čiji se nalazi u Gornjoj Meziji koncentrišu na limesu, oko Singidunuma, dok černjahovske fibule III grupe (tip 8-9) na Ulpijanu stižu iz Priobalne Dakije dolinom Timoka. Može se reći, da se fibule sa Ulpijane obrađene u ovom radu uklapaju u okvire istorijske i ekonomske slike o rimskoj provinciji Gornjoj Meziji i kasnije diocezi Dakiji, koja nam je poznata na osnovu arheoloških nalaza i istorijskih izvora., During systematic archaeological excavations of the Roman town Ulpiana, from 1981 to 1987, which were carried out by the Archaeological Institute in Belgrade and the Regional Institute for Protection of Cultural Monuments in Priština under supervision of dr. Maja Parović-Pešikan, the north and west gate complex of the fortress and part of the town nucleus, 40 m along the main street cardo maximus, were investigated. On that occasion, fourteen fibulae and six fragments of fibulae, in clearly stratified layers and life horizons, were found at that site. Nine types of fibulae from the chronological period 1st to 5th century A.D. were identified. The majority of fibulae are made of bronze, one example is of silver and two of iron. The chronological determination of investigated horizons, which was ascertained by the author of excavations, is confirmed on the basis of the fibula finds dealt with in this study.",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Rimske fibule sa Ulpijane - arheološka istraživanja 1981-1987, Roman fibulae from Ulpiana: Archaeological investigations 1981-87",
pages = "253-241",
number = "53-54",
doi = "10.2298/STA0454241P",
url = "conv_653"
}
Petković, S.. (2003). Rimske fibule sa Ulpijane - arheološka istraživanja 1981-1987. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(53-54), 241-253.
https://doi.org/10.2298/STA0454241P
conv_653
Petković S. Rimske fibule sa Ulpijane - arheološka istraživanja 1981-1987. in Starinar. 2003;(53-54):241-253.
doi:10.2298/STA0454241P
conv_653 .
Petković, Sofija, "Rimske fibule sa Ulpijane - arheološka istraživanja 1981-1987" in Starinar, no. 53-54 (2003):241-253,
https://doi.org/10.2298/STA0454241P .,
conv_653 .

Radionica za izradu predmeta od kosti i roga u utvrđenju Timacum minus

Petković, Sofija

(Srpsko arheološko društvo, Beograd, 2001)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2001
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/45
AB  - Na lokalitetu Timacum minus je tokom iskopavanja 1998. godine otkrivena, u Sloju A, velika građevina od lakog materijala koja je datovana u poslednju četvrtinu IV - prvu polovinu V veka, odnosno najmlađu fazu života na sektoru južne kapije ovog utvrđenja. Na osnovu količine poluproizvoda i sirovina za izradu predmeta od kosti i roga, nađenih u istraženom objektu, pretpostavili smo postojanje radionice za njihovu proizvodnju. Publikovanjem radionice za izradu predmeta od kosti i pora sa utvrđenja Timacum minus, skrećemo pažnju kolega na problem ove zanatske delatnosti, koji treba imati u vidu u budućim arheološkim iskopavanjima.
AB  - During the September 1998. archaeological investigation of the site Timacum minus by the village Ravna near Knjaževac were continued on the section of the Southern gate of the fortification. Inside the rampart, behind the Southern gate, the youngest phase of living in the fortification of Timacum minus was explored. The large building laying E - W, 12, 50 m long, made of packed earth on the stone foundation was discovered. The walls of the construction running N - S in sq. Q XXVI - Q XXVII and O XXVI were leaning on the East and West tower of the Southern gate, which was on this level closed by the stone wall. The building was destroyed in fire. The explored section of this building consisted of two rooms (fig. 1). In the room 1, leaning on the towers of the Southern gate, a demolished owen of the rectangular shape made of stone plastered with yellow clay, was discovered with two ceramic vessels above it, a deep conical bowl with the horizontal rim and an amphora with the ribbed ornament (fig. 2). From the corresponding layer in this room derived four ceramic lamps made on the potters' wheel (fig.3, 1 - 2), a bronze plate of the belt buckle (fig. 3, 3), a grindstone (fig. 3, 5), an iron knife (fig. 3, 6), a semiproduct of a handle made of bovid antler (fig. 4, 2) and semiproducts of comb plates made of red - deer antler (fig. 4, 1 6). In the room 2, on the level of the floor, level a, three large pots pitoi, of the spherical recipient with the horizontal rim were found in situ. From the corresponding layer A derived a fragment of a glass bracelet (fig. 3, 4), semiproducts of a handle and a pointed tool (harpoon) made of red deer antler (fig. 4, 3 - 4), a bone awl (fig. 4, 5) as well as a red deer and a bovid antler with the working traces (fig. 6). On the floor of this room destroyed in fire a coin of Theodosius II (408. - 459) was found. According to the stratigraphy of the cultural layers and archaeological finds, the building behind the Southern gate and corresponding level a and layer A could be dated in the last quarter of the 4th - the first half of the 5th century A. D. On the basis of the amount of semiproducts and row material for the production of the bone and antler items we assumed the existence of the workshop in the room 2 of the building. There were also working places on the stone blocks, the owen and nearby three pitoi in situ, in which the row material could have been cooked or stored, found. The iron knife with crescent blade and the light-grey grindstone from the room 1, as well as the iron chisel and drill (fig. 3, 5 - 8) could have been used in this workshop. It is interesting that the raw material and semiproducts of the bone and antler items and iron tools were found in situ by the working places in the room 2, and the antler objects and tools from the room 1 had been thrown away from the workshop as useless before the building was destroyed in fire.
PB  - Srpsko arheološko društvo, Beograd
T2  - Glasnik Srpskog arheološkog društva
T1  - Radionica za izradu predmeta od kosti i roga u utvrđenju Timacum minus
T1  - The workshop of the bone and antler items in the Roman fortress of Timacum minus
EP  - 73
IS  - 17
SP  - 59
UR  - conv_211
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2001",
abstract = "Na lokalitetu Timacum minus je tokom iskopavanja 1998. godine otkrivena, u Sloju A, velika građevina od lakog materijala koja je datovana u poslednju četvrtinu IV - prvu polovinu V veka, odnosno najmlađu fazu života na sektoru južne kapije ovog utvrđenja. Na osnovu količine poluproizvoda i sirovina za izradu predmeta od kosti i roga, nađenih u istraženom objektu, pretpostavili smo postojanje radionice za njihovu proizvodnju. Publikovanjem radionice za izradu predmeta od kosti i pora sa utvrđenja Timacum minus, skrećemo pažnju kolega na problem ove zanatske delatnosti, koji treba imati u vidu u budućim arheološkim iskopavanjima., During the September 1998. archaeological investigation of the site Timacum minus by the village Ravna near Knjaževac were continued on the section of the Southern gate of the fortification. Inside the rampart, behind the Southern gate, the youngest phase of living in the fortification of Timacum minus was explored. The large building laying E - W, 12, 50 m long, made of packed earth on the stone foundation was discovered. The walls of the construction running N - S in sq. Q XXVI - Q XXVII and O XXVI were leaning on the East and West tower of the Southern gate, which was on this level closed by the stone wall. The building was destroyed in fire. The explored section of this building consisted of two rooms (fig. 1). In the room 1, leaning on the towers of the Southern gate, a demolished owen of the rectangular shape made of stone plastered with yellow clay, was discovered with two ceramic vessels above it, a deep conical bowl with the horizontal rim and an amphora with the ribbed ornament (fig. 2). From the corresponding layer in this room derived four ceramic lamps made on the potters' wheel (fig.3, 1 - 2), a bronze plate of the belt buckle (fig. 3, 3), a grindstone (fig. 3, 5), an iron knife (fig. 3, 6), a semiproduct of a handle made of bovid antler (fig. 4, 2) and semiproducts of comb plates made of red - deer antler (fig. 4, 1 6). In the room 2, on the level of the floor, level a, three large pots pitoi, of the spherical recipient with the horizontal rim were found in situ. From the corresponding layer A derived a fragment of a glass bracelet (fig. 3, 4), semiproducts of a handle and a pointed tool (harpoon) made of red deer antler (fig. 4, 3 - 4), a bone awl (fig. 4, 5) as well as a red deer and a bovid antler with the working traces (fig. 6). On the floor of this room destroyed in fire a coin of Theodosius II (408. - 459) was found. According to the stratigraphy of the cultural layers and archaeological finds, the building behind the Southern gate and corresponding level a and layer A could be dated in the last quarter of the 4th - the first half of the 5th century A. D. On the basis of the amount of semiproducts and row material for the production of the bone and antler items we assumed the existence of the workshop in the room 2 of the building. There were also working places on the stone blocks, the owen and nearby three pitoi in situ, in which the row material could have been cooked or stored, found. The iron knife with crescent blade and the light-grey grindstone from the room 1, as well as the iron chisel and drill (fig. 3, 5 - 8) could have been used in this workshop. It is interesting that the raw material and semiproducts of the bone and antler items and iron tools were found in situ by the working places in the room 2, and the antler objects and tools from the room 1 had been thrown away from the workshop as useless before the building was destroyed in fire.",
publisher = "Srpsko arheološko društvo, Beograd",
journal = "Glasnik Srpskog arheološkog društva",
title = "Radionica za izradu predmeta od kosti i roga u utvrđenju Timacum minus, The workshop of the bone and antler items in the Roman fortress of Timacum minus",
pages = "73-59",
number = "17",
url = "conv_211"
}
Petković, S.. (2001). Radionica za izradu predmeta od kosti i roga u utvrđenju Timacum minus. in Glasnik Srpskog arheološkog društva
Srpsko arheološko društvo, Beograd.(17), 59-73.
conv_211
Petković S. Radionica za izradu predmeta od kosti i roga u utvrđenju Timacum minus. in Glasnik Srpskog arheološkog društva. 2001;(17):59-73.
conv_211 .
Petković, Sofija, "Radionica za izradu predmeta od kosti i roga u utvrđenju Timacum minus" in Glasnik Srpskog arheološkog društva, no. 17 (2001):59-73,
conv_211 .

Predmet od kosti sa Caričinog grada ukrašen zoomorfnom predstavom

Petković, Sofija

(Narodni muzej, Beograd, 2001)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 2001
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/47
AB  - Among the finds from Caričin Grad published by B. Bavant in the catalogue of the publication Caričin Grad II our attention was drawn to an object made of ivory described as toilet pin on which (according to the author) under the chevron motif rather unclear drawing was engraved. We think that this object is not a toilet pin, first of all because of its dimensions and the archaeological context. Roman toilet pins - hairpins (discernicula acus decriminalize) have thinner stem and more pointed tip. Besides the object from Caričin Grad was discovered in the layer dating from the second half of the 6th century while the toilet pins date from the 2nd-3rd century, or more extensively from the 1st to the end of 4th century so we think that the purpose of this object was different. The drawing engraved on the object could be explained as geometrical representation of an animal in profile, looking to the left, with large triangular, that is, trapezoid head with horns depicted with oblique lines and the body consisting of two carelessly executed triangles while the feet are represented with short lines. The head and body parts are joined with a line representing spine and from the rear section of the body continue two long slanting lines depicting the plough. In front of the animal’s nose another two slanting lines are engraved. We think that this drawing is a representation of ploughing ox. On the basis of the size and shape of this bone object from Caričin Grad it could be identified as a spindle (fusus) or writing implement (stylus)although because of the damage it is difficult to reconstruct its original shape. Nevertheless, it seems that object terminates at its wider end just behind the engraved drawing. In that case it was probably a stylus all the more so as they usually were decorated with engraved geometric motives. We also think that engraved drawing has deeper symbolic, that is magic meaning. Combination of the motives of broken zigzag line which symbolizes snake and lightning and the ploughing ox which is the universal symbol of the Uranian but also chthonic character indicate the fertile and apotropaic magic function of the drawing. In that context the object from Caričin Grad might have had, at least secondary, magic-cult purpose or it was used as a medical instrument. There is also a possibility that the owner of the object engraved zoomorphic drawing under the chevron pattern because of symbolic association of these two motives. Representation of the ploughing oxen combined with geometric motives (zigzag and wavy lines, ‘hanging triangles’ and similar patterns) occur as engravings on the single - row combs made of antker or executed by polishing on the vessels of Chernyahov - Sintana de Mures culture from the second half of the 3rd century until the middle of the 5th century (Pl. I, 2-3; Pl. III, 1-2). On this type of objects other zoomorphic representations also appear: bird, horse, goat, stag together with solar, i.e. Uranian and chthonic symbols. The combs had magic purpose in the cult of dead and cult of fertility while the vessels might have been used for blessing of the water or libation. The origin of zoomorphic representations in the Chernyahov culture should be looked for in the Carpathian basin, within Geto-Dacian La Tene culture, as well as on the vessels of carpian culture (Pl. II, 1-3). The bone object with zoomorphic representation discovered at Caričin Grad testifies that in the consciousness of some of the inhabitants of this city in the 6th century were still alive certain magic and religious ideas of the agricultural communities from the 3rd-4th centuries in the Carpathian basin We may assume that part of the Caričin Grad population migrated from the territory of the final phase of Chernyahov - Sintana de Mures culture because of military or economic reasons.
PB  - Narodni muzej, Beograd
T2  - Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija
T1  - Predmet od kosti sa Caričinog grada ukrašen zoomorfnom predstavom
T1  - Bone object decorated with zoomorphic representation from Caričin grad
EP  - 239
IS  - 1
SP  - 229
VL  - 17
UR  - conv_176
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "2001",
abstract = "Among the finds from Caričin Grad published by B. Bavant in the catalogue of the publication Caričin Grad II our attention was drawn to an object made of ivory described as toilet pin on which (according to the author) under the chevron motif rather unclear drawing was engraved. We think that this object is not a toilet pin, first of all because of its dimensions and the archaeological context. Roman toilet pins - hairpins (discernicula acus decriminalize) have thinner stem and more pointed tip. Besides the object from Caričin Grad was discovered in the layer dating from the second half of the 6th century while the toilet pins date from the 2nd-3rd century, or more extensively from the 1st to the end of 4th century so we think that the purpose of this object was different. The drawing engraved on the object could be explained as geometrical representation of an animal in profile, looking to the left, with large triangular, that is, trapezoid head with horns depicted with oblique lines and the body consisting of two carelessly executed triangles while the feet are represented with short lines. The head and body parts are joined with a line representing spine and from the rear section of the body continue two long slanting lines depicting the plough. In front of the animal’s nose another two slanting lines are engraved. We think that this drawing is a representation of ploughing ox. On the basis of the size and shape of this bone object from Caričin Grad it could be identified as a spindle (fusus) or writing implement (stylus)although because of the damage it is difficult to reconstruct its original shape. Nevertheless, it seems that object terminates at its wider end just behind the engraved drawing. In that case it was probably a stylus all the more so as they usually were decorated with engraved geometric motives. We also think that engraved drawing has deeper symbolic, that is magic meaning. Combination of the motives of broken zigzag line which symbolizes snake and lightning and the ploughing ox which is the universal symbol of the Uranian but also chthonic character indicate the fertile and apotropaic magic function of the drawing. In that context the object from Caričin Grad might have had, at least secondary, magic-cult purpose or it was used as a medical instrument. There is also a possibility that the owner of the object engraved zoomorphic drawing under the chevron pattern because of symbolic association of these two motives. Representation of the ploughing oxen combined with geometric motives (zigzag and wavy lines, ‘hanging triangles’ and similar patterns) occur as engravings on the single - row combs made of antker or executed by polishing on the vessels of Chernyahov - Sintana de Mures culture from the second half of the 3rd century until the middle of the 5th century (Pl. I, 2-3; Pl. III, 1-2). On this type of objects other zoomorphic representations also appear: bird, horse, goat, stag together with solar, i.e. Uranian and chthonic symbols. The combs had magic purpose in the cult of dead and cult of fertility while the vessels might have been used for blessing of the water or libation. The origin of zoomorphic representations in the Chernyahov culture should be looked for in the Carpathian basin, within Geto-Dacian La Tene culture, as well as on the vessels of carpian culture (Pl. II, 1-3). The bone object with zoomorphic representation discovered at Caričin Grad testifies that in the consciousness of some of the inhabitants of this city in the 6th century were still alive certain magic and religious ideas of the agricultural communities from the 3rd-4th centuries in the Carpathian basin We may assume that part of the Caričin Grad population migrated from the territory of the final phase of Chernyahov - Sintana de Mures culture because of military or economic reasons.",
publisher = "Narodni muzej, Beograd",
journal = "Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija",
title = "Predmet od kosti sa Caričinog grada ukrašen zoomorfnom predstavom, Bone object decorated with zoomorphic representation from Caričin grad",
pages = "239-229",
number = "1",
volume = "17",
url = "conv_176"
}
Petković, S.. (2001). Predmet od kosti sa Caričinog grada ukrašen zoomorfnom predstavom. in Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija
Narodni muzej, Beograd., 17(1), 229-239.
conv_176
Petković S. Predmet od kosti sa Caričinog grada ukrašen zoomorfnom predstavom. in Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija. 2001;17(1):229-239.
conv_176 .
Petković, Sofija, "Predmet od kosti sa Caričinog grada ukrašen zoomorfnom predstavom" in Zbornik Narodnog muzeja - serija: Arheologija, 17, no. 1 (2001):229-239,
conv_176 .

Arheološka iskopavanja rimskog utvrđenja Timacum minus kod sela Ravna, opština Knjaževac tokom 1997-1998. godine - sektor južne kapije

Petković, Sofija; Jovanović, Svetozar

(Arheološki institut, Beograd, 2000)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
AU  - Jovanović, Svetozar
PY  - 2000
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/38
PB  - Arheološki institut, Beograd
T2  - Starinar
T1  - Arheološka iskopavanja rimskog utvrđenja Timacum minus kod sela Ravna, opština Knjaževac tokom 1997-1998. godine - sektor južne kapije
EP  - 280
IS  - 50
SP  - 275
UR  - conv_14
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija and Jovanović, Svetozar",
year = "2000",
publisher = "Arheološki institut, Beograd",
journal = "Starinar",
title = "Arheološka iskopavanja rimskog utvrđenja Timacum minus kod sela Ravna, opština Knjaževac tokom 1997-1998. godine - sektor južne kapije",
pages = "280-275",
number = "50",
url = "conv_14"
}
Petković, S.,& Jovanović, S.. (2000). Arheološka iskopavanja rimskog utvrđenja Timacum minus kod sela Ravna, opština Knjaževac tokom 1997-1998. godine - sektor južne kapije. in Starinar
Arheološki institut, Beograd.(50), 275-280.
conv_14
Petković S, Jovanović S. Arheološka iskopavanja rimskog utvrđenja Timacum minus kod sela Ravna, opština Knjaževac tokom 1997-1998. godine - sektor južne kapije. in Starinar. 2000;(50):275-280.
conv_14 .
Petković, Sofija, Jovanović, Svetozar, "Arheološka iskopavanja rimskog utvrđenja Timacum minus kod sela Ravna, opština Knjaževac tokom 1997-1998. godine - sektor južne kapije" in Starinar, no. 50 (2000):275-280,
conv_14 .

O kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga na teritoriji Gornje Mezije tokom kasne antike IV-VI vek

Petković, Sofija

(Srpsko arheološko društvo, Beograd, 1998)

TY  - JOUR
AU  - Petković, Sofija
PY  - 1998
UR  - http://rai.ai.ac.rs/handle/123456789/35
AB  - U radu se govori o kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga tokom kasne antike od IV do VI veka na teritoriji Gornje Mezije, koji su datovani na osnovu arheoloških celina. U istom kontekstu uočava se trajanje i nekih tipova grnčarije, žižaka, fibula i staklenih posuda. Po mišljenju autora, ovo svedoči o kontinuiranom životu u gornjomezijskom Podunavlju od IV do kraja VI - početka VII veka.
AB  - In this paper the continuity of some types of the antler items during the Late Roman and Early Byzantine period is discussed. These are: 1. the three partite combs with two rows of teethes and flat short edges, ornamented by the geometrical motives (T.I), 2. the ellipsoid appliqués for textile or leather with two perforations for fastening, ornamented by 'buds' or concentric circlets (T.II, 1-9), 3. the orthogonal sheets of unknown function, probably also fastened on organic materials (textile, leather wood), for no traces of metal corrosion could be found on them, ornamented by 'buds' and concentric circlets over the whole surface (T.II, 10-12), 4.the spindle-whorls of hemispherical and conical shape, ornamented by the geometrical motives consisting grooves, 'buds', concentric circlets, rosettes and radial lines, maybe forming the solar or uranic symbols (T.III T.IV,l-3), 5.the knife handles, ornamented by the geometrical motives made of 'buds', concentric circlets, reticulate and zigzag lines (T.IV,4-5) and 6. the handles (?) of unknown function, ornamented in the same manner (T.IV 6-7). These types of antler items were found in the archaeological units of the IV and first half of V century as well as in those dating the VI century. The continuity of some types could be noticed also in the ceramic and glass ware, and fibulae (TV-VII). This proves the continuity of life in the rural settlements, after the destruction of Roman Limes and cities on the territory of Upper Moesia by invasion of Huns in 441/443. A.D., although the archaeological horizon of the second half of V century has not been yet noted on our sites. The end of the production of these types was made by the invasion of Avars and Slaves at the end of VI and beginning of the VII century.
PB  - Srpsko arheološko društvo, Beograd
T2  - Glasnik Srpskog arheološkog društva
T1  - O kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga na teritoriji Gornje Mezije tokom kasne antike IV-VI vek
T1  - In the continuity of some types of the antler items on the territory of Upper Moesia during the late antiquity IV-VI century ad
EP  - 71
IS  - 14
SP  - 57
UR  - conv_263
ER  - 
@article{
author = "Petković, Sofija",
year = "1998",
abstract = "U radu se govori o kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga tokom kasne antike od IV do VI veka na teritoriji Gornje Mezije, koji su datovani na osnovu arheoloških celina. U istom kontekstu uočava se trajanje i nekih tipova grnčarije, žižaka, fibula i staklenih posuda. Po mišljenju autora, ovo svedoči o kontinuiranom životu u gornjomezijskom Podunavlju od IV do kraja VI - početka VII veka., In this paper the continuity of some types of the antler items during the Late Roman and Early Byzantine period is discussed. These are: 1. the three partite combs with two rows of teethes and flat short edges, ornamented by the geometrical motives (T.I), 2. the ellipsoid appliqués for textile or leather with two perforations for fastening, ornamented by 'buds' or concentric circlets (T.II, 1-9), 3. the orthogonal sheets of unknown function, probably also fastened on organic materials (textile, leather wood), for no traces of metal corrosion could be found on them, ornamented by 'buds' and concentric circlets over the whole surface (T.II, 10-12), 4.the spindle-whorls of hemispherical and conical shape, ornamented by the geometrical motives consisting grooves, 'buds', concentric circlets, rosettes and radial lines, maybe forming the solar or uranic symbols (T.III T.IV,l-3), 5.the knife handles, ornamented by the geometrical motives made of 'buds', concentric circlets, reticulate and zigzag lines (T.IV,4-5) and 6. the handles (?) of unknown function, ornamented in the same manner (T.IV 6-7). These types of antler items were found in the archaeological units of the IV and first half of V century as well as in those dating the VI century. The continuity of some types could be noticed also in the ceramic and glass ware, and fibulae (TV-VII). This proves the continuity of life in the rural settlements, after the destruction of Roman Limes and cities on the territory of Upper Moesia by invasion of Huns in 441/443. A.D., although the archaeological horizon of the second half of V century has not been yet noted on our sites. The end of the production of these types was made by the invasion of Avars and Slaves at the end of VI and beginning of the VII century.",
publisher = "Srpsko arheološko društvo, Beograd",
journal = "Glasnik Srpskog arheološkog društva",
title = "O kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga na teritoriji Gornje Mezije tokom kasne antike IV-VI vek, In the continuity of some types of the antler items on the territory of Upper Moesia during the late antiquity IV-VI century ad",
pages = "71-57",
number = "14",
url = "conv_263"
}
Petković, S.. (1998). O kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga na teritoriji Gornje Mezije tokom kasne antike IV-VI vek. in Glasnik Srpskog arheološkog društva
Srpsko arheološko društvo, Beograd.(14), 57-71.
conv_263
Petković S. O kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga na teritoriji Gornje Mezije tokom kasne antike IV-VI vek. in Glasnik Srpskog arheološkog društva. 1998;(14):57-71.
conv_263 .
Petković, Sofija, "O kontinuitetu nekih tipova predmeta od jelenjeg roga na teritoriji Gornje Mezije tokom kasne antike IV-VI vek" in Glasnik Srpskog arheološkog društva, no. 14 (1998):57-71,
conv_263 .